Falcone, wraz ze swoim przyjacielem i kolegą Paolo Borsellino (zamordowanym dwa miesiące później), prowadził heroiczną walkę z potężną mafią Cosa Nostra. Jego determinacja w rozbijaniu struktur przestępczych kosztowała go życie, ale stała się symbolem odwagi i niezłomności w służbie prawa.

Inicjatorem ustanowienia święta jest europejskie stowarzyszenie MEDEL (Sędziowie i Prokuratorzy dla Demokracji i Wolności). W Polsce główną rolę odgrywa Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia”. Po raz pierwszy obchody na szerszą skalę rozpoczęto w 2012 roku. Dzień ten nie jest oficjalnym świętem ustawowo wolnym od pracy, lecz ważnym momentem refleksji nad rolą niezależnego sądownictwa w demokratycznym państwie.

Giovanni Falcone udowodnił, że wymiar sprawiedliwości może skutecznie walczyć z najpotężniejszymi strukturami przestępczymi, jeśli jest niezależny, dobrze zorganizowany i cieszy się społecznym poparciem. Jego słynne powiedzenie „kto ma mafię, ma władzę” pokazuje, jak głęboko korupcja i zorganizowana przestępczość przenikają instytucje państwa. Dziś, w czasach wyzwań geopolitycznych, ataków na praworządność i polaryzacji społecznej, to przesłanie pozostaje wyjątkowo aktualne.W Polsce Dzień Wymiaru Sprawiedliwości to okazja do dialogu między sądami a społeczeństwem. Sędziowie i pracownicy wymiaru sprawiedliwości organizują dni otwarte, lekcje edukacji prawnej w szkołach, konferencje i debaty. Symbolem udziału w obchodach jest fioletowa wstążeczka, którą przypinają przedstawiciele zawodów prawniczych. Fiolet symbolizuje sprawiedliwość, godność i walkę z niesprawiedliwością.

Obchody przypominają, że sprawny i niezależny wymiar sprawiedliwości jest fundamentem demokracji, ochrony praw człowieka oraz bezpieczeństwa obywateli. Bez zaufania do sądów słabnie cała konstrukcja państwa prawa. W dobie dezinformacji i prób podważania autorytetu instytucji, Dzień Wymiaru Sprawiedliwości zachęca do budowania świadomości prawnej społeczeństwa.Falcone nie zginął na próżno. Jego dziedzictwo żyje w każdym sędzi, prokuratorze i prawniku, który codziennie, mimo trudności i presji, realizuje ideę sprawiedliwości. 23 maja to nie tylko wspomnienie – to zobowiązanie do obrony wartości, na których opiera się cywilizowana Europa.