– Już po raz dziewiąty Kinu na Granicy towarzyszy część literacka. Tradycyjnie oprócz rozmów o najważniejszych przekładach książek z regionu Europy Środkowej, jakie ukazały się w ostatnim czasie, treścią imprezy są spotkania z ludźmi pióra krajów wyszehradzkich oraz debaty o tym, co nas najbardziej nurtuje – mówi Andrzej S. Jagodziński, dyrektor Literatury na Granicy.

– Główne hasło tegorocznej edycji, „Między siłą a bezsilnością” – kojarzące się z Václavem Havlem, w 90. rocznicę jego urodzin i 15. rocznicę śmierci – nie brzmi wcale optymistycznie, bo też i otaczający nas świat nie daje ku temu powodów. Temat wojny, przemocy i nienawiści w ostatnich latach nie opuszcza nas nawet na chwilę, a politycy nie potrafią (nie chcą) znaleźć skutecznych rozwiązań. Byliśmy więc niemal pewni, że znów czekają nas smutne rozmowy. Jednak wspaniałe zwycięstwo demokracji na Węgrzech i radykalna zmiana nastrojów społecznych w tym kraju wbiła również w nasze serca iskierkę nadziei. Po raz kolejny potwierdziło się, co kiedyś powiedział nasz gość Adam Michnik: że Europa Środkowa to taki szczególny region, w którym możliwe są nawet przyjemne niespodzianki. Oby był to początek lepszej passy!

Pojęcia siły, władzy i bezsilności rozumieć można na wiele sposobów, co daje szerokie pole do interesujących dyskusji. Jak komentuje jeden z gości programu, czeski pisarz Marek Šindelka,  „siła czy też władza są miarą tego, na ile ktoś panuje nad drugim człowiekiem. W skrajnym przypadku – dysponuje całym jego życiem. To bardziej czasownik niż rzeczownik. Przejawia się poprzez działanie, aktywność. W tym, jak ktoś wdziera się w czyjąś sferę prywatną, pod skórę, jak kształtuje człowieka i go miażdży”.

Można jednak dostrzec również jasne oblicze siły. – Siła to zdolność do działania, wprowadzania zmian, wpływania na stan rzeczy. Ale to także wielka odpowiedzialność, ciągłe podejmowanie decyzji, a przede wszystkim – służba. To twórcza sieć, spowijająca całą ludzką społeczność. Dzięki sile i władzy cywilizacja się rozwija, ale siła może również tę cywilizację zniszczyć. Kwestię siły uważam z jeden z kluczowych tematów XXI wieku – mówi słowacki prozaik Michal Hvorecký, kolejny z zaproszonych gości.

Filarami programu Literatura na Granicy są debaty z udziałem przedstawicieli wszystkich krajów Grupy Wyszehradzkiej. W tym roku organizatorzy zaplanowali m.in. dyskusję reporterów wojennych – Lenki Klicperovej, Wojciecha Jagielskiego, Tomáša Forró i Sándora Jászberényiego – oraz debatę poświęconą nienawiści, w której obok cytowanych Hvoreckiego i Šindelki wystąpi również polska reporterka Joanna Gierak-Onoszko i węgierska prozaiczka Andrea Tompa.

W programie znalazła się także dyskusja zatytułowana „Europa Środkowa. Znów pomiędzy Wschodem a Zachodem” z udziałem m.in. Věry Jourowej, Martina M. Šimečki oraz Adama Michnika i debata literacka „Między dniem wczorajszym a jutrem”. Program zamyka dyskusja „Między filmem a literaturą” o sztuce pisania scenariuszy filmowych, w której oprócz młodych pisarzy i filmowców z Czech i Węgier weźmie udział również bohater jednej z tegorocznych retrospektyw filmowych Kina na Granicy, Filip Bajon.

Przewidziano też dwa wydarzenia specjalne. Jedno z nich to dyskusja z udziałem Aleksandra Kwaśniewskiego oraz Adama Michnika, którą poprowadzi Bartosz Wieliński. Rozmowa zatytułowana została „Na granicy dwóch światów – między totalitaryzmem a demokracją”. W trakcie drugiego z wydarzeń – wieczoru poezji – zaprezentowane zostaną utwory legendarnego czeskiego barda Vladimíra Merty (w polskich przekładach Renaty Putzlacher, z jego własnym akompaniamentem) oraz Ryszarda Krynickiego, któremu towarzyszyć będzie zespół Rdzeń 2.

Program tworzą również kameralne spotkania poświęcone dziełom poszczególnych autorów. Pisarze z Czech, Słowacji i Węgier wystąpią w nich u boku swoich polskich tłumaczy. W tej sekcji programu zaplanowano m.in. spotkanie z Karin Lednicką wokół pierwszego tomu jej bestsellerowej trylogii „Krzywy kościół”, w tłumaczeniu Joanny Goszczyńskiej oraz rozmowę z węgierskim prozaikiem Benedekiem Totthem, autorem powieści Trupi bieg w przekładzie Elżbiety Sobolewskiej. Ważnym punktem programu jest spotkanie ze znakomitą polską poetką Ewą Lipską.

Poranne pasmo Literatury na Granicy w księgarnio-kawiarni Kornel i Przyjaciele będzie z kolei w tym roku w całości poświęcone poezji. Wśród gości Krzysztof Czyżewski, Anna Czekanowicz, Wojciech Bonowicz oraz Krzysztof Siwczyk i Maciej Melecki. Wyszehradzki monopol przełamuje autor z odległego Tajwanu, Kevin Chen. Spotkanie z nim poprowadzi znany czeski dziennikarz Petr Vizina.