https://glos.live https://glos.live cs Tue, 30 Jun 2026 08:36:00 GMT Miejscowość ta nie zasłynęła ze szlacheckich siedzib – półżartem można by skwitować, że nie zasłynęła niczym dobrym, skoro frazeologizm „mieć się po strumieńsku” oznaczał dawniej ni mniej, ni więcej, jak „źle”. Mnie jednak Strumień kojarzy się zgoła odmiennie – jako urokliwe miasteczko z prężnie działającym ośrodkiem kultury, a nawet własnym basenem, co wśród letnich skwarów jest nie lada gratką. Niech każdy wyrobi sobie własne zdanie, do czego zachęcam… chłodno, skoro gorąc wszystkim nam już wychodzi bokami. Dziś jednak nie o cieple ani orzeźwieniu, lecz o pewnym deweloperze, który uratował miejscowy zamek. *** Na..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/blekitnym_szlakiem_cz_26_dwor_w_strumieniu/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/blekitnym_szlakiem_cz_26_dwor_w_strumieniu/0 Tue, 02 Jun 2026 08:53:00 GMT Nazwa miejscowości wywodzona jest zwykle od staropolskiego określenia bagien i trzęsawisk, co zważywszy na krajobraz tego odcinka doliny Wisły jest całkiem zrozumiałe. W źródłach pojawia się ona dość dawno – Ochaby znajdują się bowiem wśród miejscowości Księstwa Cieszyńskiego poświadczonych najwcześniej, bo już w 1305 r. (podobnie jak pobliskie Pruchna i Dębowiec). Jednym z ich pierwszych znanych z imienia właścicieli był Mikołaj z Wojciechowej Wsi, który wraz z synami Mikołajem, Piotrem i Marcinem sprzedał w 1392 r. część swoich ziem niejakiemu Gochowi z Ochab. *** Nazwa miejscowości wywodzona jest zwykle od staropolskiego określenia..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_24_dwor_radockiego_ochaby_male/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_24_dwor_radockiego_ochaby_male/0 Thu, 21 May 2026 20:01:00 GMT Podręcznikowym przykładem jest największy folwark prucheński, zwany Folwarkiem „Knaj”, a później także Folwarkiem „Głównym”, Folwarkiem „Pruchna” lub Folwarkiem „Zamkowym”. Choć tutejszy zómek nigdy nie miał charakteru obronnego i nie stanowił rezydencji szlachecko-książęcych właścicieli dóbr, lecz co najwyżej folwarcznego zarządcy, nazwa ta długo przetrwała w świadomości mieszkańców. Wiele podobnych zamków nie-zamków rozsianych jest po Śląsku Cieszyńskim. Często wzbudzają one kontrowersje wśród tych, którzy – wbrew lokalnym tradycjom nazewniczym – utrzymują, że nie powinno się nazywać zamkiem czegoś, co nigdy..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_23_folwark_w_pruchnej/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_23_folwark_w_pruchnej/0 Tue, 05 May 2026 10:16:00 GMT Miejscowość ta była wówczas wsią szlachecką, a dokładniej – własnością niejakiego Smyla, któremu przypadła w udziale po śmierci rycerza Gocha z Ochab. Lokalne stosunki własnościowe nie są wolne od zawiłości i białych plam, na nasze szczęście omówił je jednak wyczerpująco Jan Paweł Borowski w wydanej w 2024 r. monografii dziejów Drogomyśla. Nam pozostaje napomknąć jedynie o najważniejszych właścicielach, czyli Mikołaju Brodeckim i Czelach z Czechowic, dla których Drogomyśl był centrum wcale bogatego uposażenia, a których drogomyski epizod zwieńczył akt małżeństwa Katarzyny Czelówny z Fryderykiem Bludowskim z Dolnych Błędowic w 1619 r. ***Nie..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_22_palac_w_drogomyslu/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_22_palac_w_drogomyslu/0 Mon, 20 Apr 2026 09:36:00 GMT Warto jednak przypomnieć, że nie samą koleją Zebrzydowice stoją. Tamtejszy pałac ma nam wiele do opowiedzenia – ze względu na wielowiekową historię, zawdzięczaną sięgającym średniowiecza korzeniom, a także niebywałą wolę życia. Dzięki niej możemy go dziś oglądać pomimo tego, że pod koniec wojny doszczętnie spłonął. ***Zacznijmy jednak od czasów, w których przed ogniem (mieczem zresztą też) szlachecką twierdzę chroniły skutecznie stawy i mokradła. Krajobraz to, nawiasem mówiąc, typowy dla tej części regionu, nie bez kozery nazywanej Żabim Krajem. Choć Zebrzydowice powstały przed 1305 r., pierwsze informacje o ich właścicielach..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_21_palac_w_zebrzydowicach/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_21_palac_w_zebrzydowicach/0 Tue, 24 Mar 2026 12:33:00 GMT Brandys nie zawsze był czeskocieszyński. Ba, nie zawsze był nawet cieszyński – z początku był po prostu brandyski, bo był niezależną wsią. W opracowaniach historycznych pisano dawniej, że po raz pierwszy pojawił się w dokumentach w 1615 r., obecnie za pierwszą wzmiankę uchodzi jednak list księcia Kazimierza II z 1496 r., w którym informuje on o podarowaniu nadwornemu kucharzowi parceli w Brandysie. Niewykluczone, że ten sam władca przyczynił się do wzniesienia na terenie wsi podmiejskiej rezydencji, jej powstanie najczęściej datuje się jednak na 2. poł. XVI w. i wiąże z postacią Wacława Adama – pierwszego władcy „par excellence” renesansowego. *** Rezydencja..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_19_brandyski_zameczek_czeski_cieszyn_brandys/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_19_brandyski_zameczek_czeski_cieszyn_brandys/0 Tue, 10 Mar 2026 19:42:00 GMT Cieszyn, jak to dawniej miasta, płonął wielokrotnie, najdotkliwsza pożoga dotknęła go zaś w 1789 r. Jest to rok, który powinien zapisać się w świadomości każdego Cieszyniaka, wyznaczył bowiem początek dynamicznych prac nad kształtowaniem nowego wizerunku tej miejscowości, a ich skutki obserwujemy do dziś podczas przechadzek po starówce. Jeśli wspomnienie rewolucji francuskiej przywodzi na myśl postaci Maksymiliana Robespierre’a, Georgesa Dantona czy Napoleona Bonapartego, to przy wzmiance o tej urbanistyczno-architektonicznej rewolucji cieszyńskiej na usta powinny się cisnąć nazwiska takich architektów, jak Drachny, Prokop, Kornhäusel czy Jilg… Kolejność..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_18_dworek_jilgow_bobrek/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_18_dworek_jilgow_bobrek/0 Wed, 11 Feb 2026 07:48:00 GMT *** Historyczne, ponieważ wieś Błogocice, po raz pierwszy wzmiankowana w 1442 r., od 1923 r. jest integralną częścią tego miasta. Przynajmniej formalnie, bo to zwarte, odcięte Puńcówką skupisko domów jednorodzinnych na południowych rubieżach Cieszyna do dziś sprawia pozory autonomiczności. Kilkaset lat temu, w początkach swojego (udokumentowanego) istnienia, miejscowość była podmiejskim folwarkiem, należącym do piastowskich książąt. Błogocicki majątek, wymieniany już w 1447 r. jako własność księcia Przemysława II, na początku XVI w. wszedł w posiadanie rodziny Mitmayerów. To im przypisuje się wzniesienie murowanego, renesansowego zameczku,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_16_zamek_w_blogocicach/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_16_zamek_w_blogocicach/0 Mon, 26 Jan 2026 09:35:00 GMT *** Choć „Książnica” przeciętnemu Cieszyniakowi mówi znacznie więcej niż „Kamienica Bludowskich”, skoro wędrujemy szlakiem szlacheckim, spróbujmy oswoić się z tym mniej oczywistym szyldem. Zanim Bludowscy dorzucili swoje trzy grosze do rozbudowy tego kawałka Cieszyna, właścicielami domów położonych poniżej kościoła parafialnego, który do końca XVIII w. górował nad dzisiejszym Placem Teatralnym, była licząca się w Cieszyńskiem rodzina Rudzkich. W 1. poł. XVII w. kamienica przeszła na własność spowinowaconych z nimi Pilutków. Jakub Pilutek, mieszczanin o frysztackich korzeniach, piastował stanowisko poborcy podatkowego. Choć pod koniec..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_15_kamienica_bludowskich_w_cieszynie/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_15_kamienica_bludowskich_w_cieszynie/0 Mon, 29 Dec 2025 10:16:00 GMT *** Należy bowiem wspomnieć, że wiek XVII był okresem rewolucyjnym pod wieloma względami. Cieszynowi, jak i całemu księstwu, przyniósł nie tylko kryzys, lecz wiekopomną polityczną zmianę – zmianę dynastii rządzącej. Gdy ucichła wojenna zawierucha, do stołecznego miasta powróciła księżna Elżbieta Lukrecja. Nie na długo wszakże i nie na zamek, który nie nadawał się do zamieszkania – na kilka lat osiadła w kamienicy nieopodal rynku, by w 1653 r. odejść, zamykając okres piastowskich rządów w Cieszyńskiem. Tytuł książęcy i władzę nad księstwem przejął cesarz Ferdynand III, a w jego osobie dynastia Habsburgów. Dynastia potężna i bogata,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_13_palac_mysliwski_w_cieszynie/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_13_palac_mysliwski_w_cieszynie/0 Mon, 15 Dec 2025 09:58:00 GMT Posiadłość, którą pozostawił potomnym, dzieliła się na dwie części – górną, gdzie mieściły się reprezentacyjne kwatery księcia i jego rodziny, oraz dolną, przeznaczoną na pomieszczenia gospodarcze, mieszkania służby, a także stajnie, zbrojownię i lochy. Zamkowe mury oglądały wielu znamienitych gości, również koronowane głowy. W 1412 r., podczas rządów Bolesława I, gościł w nich ze swoim dworem król Władysław Jagiełło. Władca był, notabene, wujem książęcej żony, Eufemii, córki Aleksandry Olgierdówny z Giedyminowiczów. Kilkadziesiąt lat później, w 1454 r., w zamku, i zapewne w jego pobliżu, gościł ogromny orszak Elżbiety Rakuszanki,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_12_cieszynski_zamek_xv_xvii_w/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_12_cieszynski_zamek_xv_xvii_w/0 Mon, 01 Dec 2025 12:42:00 GMT Już teraz zapowiadam, że spędzimy tu nieco więcej czasu, ponieważ streszczanie historii cieszyńskiego zamku jest nader kłopotliwe. Po pierwsze, ze względu na doniosłą rolę polityczną i liczbę znamienitych osobistości, które w jego murach mieszkały. Wszak status stolicy zobowiązuje! Po drugie, ze względu na długą historią i związane z nimi fazy – od starożytnych grodzisk plemiennych, przez imponujące gotyckie zamczysko, aż po stojący do dziś Pałac Myśliwski Habsburgów, który nie ma ze starszymi zabudowaniami zbyt wiele wspólnego. ***Przeszłość cieszyńskiego zamku, a przynajmniej miejsca, w którym został wzniesiony, w istocie sięga..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_11_cieszynski_zamek_do_xv_w/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_11_cieszynski_zamek_do_xv_w/0 Mon, 17 Nov 2025 00:00:00 GMT Skoro zaś w krew wszedł nam klimat węglowych baronów, możemy nadal deptać Larischom po piętach, docierając w ślad za nimi do Cieszyna. ***Żaden mieszkaniec stolicy regionu nie powinien mieć trudności we wskazaniu, który obiekt na jej terenie wiąże się z Larischami. Nazewnictwo miejscowe jest kapryśną materią – miejsce znane powszechnie jako Pałac Larischów w istocie należało do nich bowiem relatywnie krótko. Znacznie krócej niż do zasłużonej dla miasta rodziny Demlów, a jednak to nie Demlom dane było uwiecznić swoje nazwisko w stołecznej scenerii. Na korzyść Larischów zapewne przemawiał fakt, że to im przypisuje się ufundowanie rezydencji...https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_10_palac_larischow_w_cieszynie/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_10_palac_larischow_w_cieszynie/0 Mon, 03 Nov 2025 00:00:00 GMT A może inaczej – nie znaczy to, że cieszyńskie siedziby arystokratyczne odstawały od francuskich. Nim ostatecznie opuścimy okolice Karwiny, odwiedzimy bowiem teren najokazalszej z posiadłości należących do Larischów von Mönnich. Powiedzieć, że reprezentowała standardy najwyższych elit europejskich, to nie powiedzieć nic – była bowiem dumą rodziny i zwieńczeniem jej starań o wzniesienie w Cieszyńskiem siedziby prawdziwie godnej hrabiów. „Mesdames et messieurs, château de Solca!”. *** O rezydencjach Larischów pisaliśmy już wiele. Rozpoczęliśmy od ich matecznika w Starej Karwinie, z którego przenieśli się do nabytego w 1792 r. Frysztatu...https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_9_solca/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_9_solca/0 Tue, 21 Oct 2025 00:00:00 GMT Współcześnie karwiński Raj nie przywodzi może na myśl scenerii z Księgi Rodzaju, jednak spacerując po nim, nietrudno zrozumieć, czym zaczarowywał dawniej cieszyńską szlachtę. Położony w zielonej, delikatnie pofałdowanej dolinie Olzy, Raj, jedna z najstarszych miejscowości w tej części regionu, był nie tylko ulubioną siedzibą kilku szlacheckich rodów, ale także wsią-matką dla okolicznych miejscowości. Na rajskich gruntach powstało m.in. miasto Frysztat, w którym gościliśmy ostatnio. *** Do końca średniowiecza Raj krył się w cieniu Frysztatu, odgrywającego kluczową rolę wśród piastowskich rezydencji w Księstwie Cieszyńskim. Było..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_8_raj/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_8_raj/0 Wed, 08 Oct 2025 00:00:00 GMT „Czarne złoto” miało się jednak okazać kapryśnym sprzymierzeńcem, a alians z nim kredytem na wysoki procent z odroczonym terminem spłaty. Wzrastające wydobycie węgla intensyfikowało proces osiadania terenu i powstawania zapadlisk, potocznie nazywanych „szkodami górniczymi”. W końcu karwińska ziemia zaczęła z nawiązką rekompensować sobie swawolne zagarnianie skrywanych w jej wnętrzu dóbr. Upomniała się nie tylko o Starą Karwinę, ale też rozsiane po okolicy majątki Larischów, po których nie pozostał kamień na kamieniu.No dobrze, może po niektórych pozostał… Odrobina dramatyzmu nikomu nie zaszkodzi! Jednak dozujmy sobie fatalistyczne nastroje..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_7_frysztat/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_7_frysztat/0 Wed, 10 Sep 2025 00:00:00 GMT W celu doprecyzowania, o jakie miejsce chodzi, cieszyński Grodziec nazywa się niekiedy Grodźcem Śląskim, ale nie rozumiem, w czym ma to pomóc, skoro oba wspomniane wyżej Grodźce (i kilka innych) również mieszczą się w granicach Śląska – jeden Dolnego, drugi Opawskiego.  *** Wątpliwości nie powinni mieć za to Cieszyniacy, w których świadomości grodziecki zamek niechybnie miał okazję zaistnieć po wielokroć. Do niego przysłowia odsyłają „po mores”, za nim wodzą oczami kierowcy zmierzający „dwupasmówką” w stronę Bielska-Białej, zaś od niedawna coraz więcej osób korzysta z okazji, by zabytek zwiedzić. Do tego wątku wrócimy za..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/_0_329/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/_0_329/0 Thu, 28 Aug 2025 00:00:00 GMT Dawniej zwano je przede wszystkimi Wielkimi, dziś po prostu Kończycami – czasem zaś, ot, Ostrawą, bo mieszczą się w jej granicach. Jednak dla porządku – by nikomu nic się nie poplotło – uchwyćmy się innej obiegowej nazwy, niepozostawiającej żadnych wątpliwości i ustalmy, że odwiedzamy Kończyce nad Ostrawicą. Wieś ta, po raz pierwszy wzmiankowana w 1305 r., od początku swego istnienia związana była z Polską Ostrawą. Samodzielność zyskała w XVI w., gdy przeszła na własność Jana Sedlnickiego z Choltic, o którego córce, Katarzynie, wspominaliśmy poprzednim razem. Znamienny fakt – dzieje Kończyc nad Ostrawicą mają wiele wspólnego z dziejami..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_blekitnym_szlakiem_cz_4_konczyce_nad_ostrawica/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_blekitnym_szlakiem_cz_4_konczyce_nad_ostrawica/0 Wed, 13 Aug 2025 00:00:00 GMT Była wtedy wsią książęcą, która wkrótce miała przejść w ręce szlacheckie, jednak o jej pierwszych właścicielach wiemy niewiele. Dopiero od XVI w. dzieje Kończyc Małych, a wraz z nimi dzieje małokończyckiego zamku, stają się bardziej uporządkowane. Nowożytnych dziedziców nie było zresztą wielu – Czelowie z Czechowic, Pełkowie z Nowego Miasta, a w końcu Folwarczni, majętna rodzina chłopskiego pochodzenia, zarządzająca dobrami aż do momentu ich utraty na rzecz Skarbu Państwa po II wojnie światowej. Wróćmy jednak do połowy XVI w. Swój architektoniczny fenomen zamek, czy właściwie dwór obronny, zawdzięcza Piotrowi Czeli i jego żonie Katarzynie..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_konczyce_male_cz_3/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_konczyce_male_cz_3/0 Wed, 30 Jul 2025 00:00:00 GMT *** W razie gdyby komuś umknął ten znamienny fakt, wspomnę tylko, że na lewym brzegu Olzy znajdują się wsie o bliźniaczych nazwach, leżące obecnie w granicach Śląskiej Ostrawy. Poszukującym szlacheckich posiadłości nie mają one jednak do zaoferowania wiele, więc z czworga Kończyc ograniczymy się wyłącznie do ciekawszej połowy. Wystarczy, wszak lista miejsc do odwiedzenia i tak pęka już w szwach. Historia zabudowań obronnych w Kończycach Wielkich sięga początku XV w., gdy okoliczne ziemie były we władaniu Korniców – jednego z najstarszych i najważniejszych cieszyńskich rodów rycerskich. Następnie posiadłość, podobnie jak wieś, przechodziły..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_2_konczyce_wielkie/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_2_konczyce_wielkie/0 Wed, 16 Jul 2025 00:00:00 GMT Po drugie, rozstrzygnięte w ubiegłym miesiącu wybory prezydenckie doprowadziły do wyłonienia nowej głowy państwa, w związku z czym – sięgając po nieco anachroniczną, niedemokratyczną nomenklaturę – na zamku tym zapewne wkrótce zawita nowy dziedzic, Karol Nawrocki.  Dzieje siedziby sięgają początków XX w. Plany budowy pierwszej rezydencji powstały w 1905 r. za sprawą żony ostatniego habsburskiego dziedzica dóbr cieszyńskich, arcyksięcia Fryderyka Habsburga. Arcyksiężna Izabella von Croÿ-Dülmen lubowała się podobno w polowaniach, „Zameczek Myśliwski” miał więc zostać wzniesiony na leśnych polanach w pobliżu tokowisk głuszców...https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_1_zadni_gron/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_cz_1_zadni_gron/0 Tue, 24 Jun 2025 00:00:00 GMT Wspominanie letniej beztroski czasów dzieciństwa, utyskiwanie na zmiany klimatu (na przemian z psioczeniem na brak klimatyzacji w miejscu pracy), ewentualnie, jeśli nie zdążyli wyczerpać dni urlopowych, dopinanie planów na długo wyczekiwane wczasy. Wszystkim, ale przede wszystkim tym ostatnim, chciałbym niniejszym wyjść naprzeciw. *** Długo zastanawiałem się, jak poprowadzić letni cykl naszych „Głosowych” spotkań, by było w nim jak najwięcej zachęt do wyjścia z domu. Wyjścia z domu, by lepiej poznać Śląsk Cieszyński – to chyba nie ulega wątpliwości. Wszak nawet wtedy, gdy wyruszamy na drugi koniec świata, szukamy tam cieszyńskich..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_wstep/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_blekitnym_szlakiem_wstep/0 Tue, 10 Jun 2025 00:00:00 GMT Alfons Matter urodził się 9 marca 1853 r. Jego korzenie sięgały okolic szwajcarskiego Berna, skąd przodek, Rajmund, w połowie XVII w. przybył do Cieszyna. Tu osiadł, uzyskał prawa miejskie i dał początek linii, która przez trzy kolejne wieki tworzyła historię grodu nad Olzą. Choć zarówno rodzina Alfonsa, jak i rodzina jego żony Anny, związane były z cieszyńskim cechem rzeźniczym, on sam wybrał dla siebie inną ścieżkę. Odziedziczył ziemię na przedmieściach, nie bez kozery przezwaną wkrótce „Matterbergiem”, otworzył cegielnię i został kamienicznikiem. Współpracując z miejscowymi architektami i firmami budowlanymi, doprowadził do powstania znacznej..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_tragiczny_exodus/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_tragiczny_exodus/0 Tue, 13 May 2025 00:00:00 GMT ***Choć od blisko pół roku naszą uwagę absorbował cieszyński folklor, a także jego badacze i popularyzatorzy, podejmowane tematy nie w pełni odzwierciedlały właściwą Śląskowi Cieszyńskiemu kulturowo-językową różnorodność. Wszak przez kilkaset lat znaczny odsetek mieszkańców regionu stanowili Niemcy oraz osoby niemieckojęzyczne o różnych, często pogmatwanych genealogiach, którym trudno doczepić narodową etykietę. Sytuacja etniczna radykalnie odmieniła się po zakończeniu II wojny światowej, ich wielowiekowa obecność musiała jednak pozostawić ślad. Ile dawni Niemcy (szeroko rozumiani) wnieśli w cieszyński folklor? Co jest spuścizną..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_12/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_12/0 Tue, 29 Apr 2025 00:00:00 GMT Urokliwe, średniowieczne miasteczko polecić można wszystkim szukającym wartego uwagi miejsca odpoczynku w drodze na północ (choćby w stronę Bałtyku). Coś dla siebie odnajdą tu i miłośnicy zabytków, i przyrody – w końcu w pobliżu wznosi się najwyższe pasmo górskie Wielkopolski, czyli Wzgórza Ostrzechowskie, choć na Cieszyniakach ich pułap (nieprzekraczający 284 m n.p.m.) raczej nie zrobi szczególnego wrażenia. Ostrzeszów ma też sporo wspólnego z Cieszynem. Po pierwsze, swój kościółek św. Mikołaja, choć drewniany i znacznie młodszy. Po drugie, złe doświadczenia ze Szwedami, którzy doprowadzili do ruiny tamtejszy zamek. Jedna..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_11/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_11/0 Tue, 01 Apr 2025 00:00:00 GMT Politycy mogą dostrzec w nich potencjał na promocję gminy, sprzedawca rękodzieła na zarobek, idealista na źródło duchowych inspiracji, esteta na piękno strojów i choreografii, lokalni działacze na pretekst do spotkania znajomych, „zespolacy” na okazję do zabawy i nawiązywania międzykulturowych kontaktów (także tych „bliższych”). Są obfitym i niewyczerpanym źródłem dóbr (zwłaszcza niematerialnych), od wielu lat wpisują się regionalny krajobraz i nic nie wskazuje na to, by miało to ulec zmianie; fenomenem, który musiał znaleźć się na trasie naszej wędrówki śladami folkloru, co nikogo nie powinno dziwić. *** TKB i „Gorol” – dwa..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze/0 Tue, 18 Mar 2025 00:00:00 GMT Żarty żartami – jeśli jednak w dalszym ciągu nie jest jasne, że o księdzu Oskarze Zawiszy jest mowa, pora przywrócić pamięć o tej wybitnej i wszechstronnej postaci. *** Pierwsze kroki stawiał w Jabłonkowie, gdzie urodził się w 1878 r. jako syn miejscowego nauczyciela, Karola Zawiszy i Emilii z d. Blacha. Rodzina Zawiszów, pochodząca z galicyjskiej Białej, podtrzymywała w dzieciach ducha polskiego patriotyzmu. Znalazło to odzwierciedlenie w żywym zainteresowaniu młodego Oskara polską literaturą, muzyką, a także jego aktywności społecznej – już równolegle do nauki w niemieckim gimnazjum w Bielsku wstąpił do zrzeszającej młodzież polską..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/_0_186/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/_0_186/0 Tue, 04 Mar 2025 00:00:00 GMT Szukając na siłę argumentów „przeciw”, można byłoby utrzymywać, że tak naprawdę nie był Oskarem, bo to drugie imię urodzonego w 1814 r. w mazowieckiej Przysusze Henryka. Znacznie trudniej byłoby jednak podważyć popularność Kolberga, którego wiek XX uczynił prawdziwym folklorystycznym celebrytą. *** Od 1974 r. za zasługi i działania na rzecz kultury ludowej przyznawana jest Nagroda im. O. Kolberga. W 1997 r. powstał instytut badawczy jego imienia. Kolberg patronuje kilkudziesięciu ulicom, kilkunastu szkołom, ma kilka pomników i tablic pamiątkowych. Trzydzieści trzy tomy monumentalnej monografii „Lud. Jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_7/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_7/0 Tue, 18 Feb 2025 00:00:00 GMT *** Góry nie potrzebują promocji – prędzej czy później wypromują się same. Niektóre szybciej, jak Tatry, modne bez przerwy od XIX wieku, inne później, jak Bieszczady, które jeszcze kilkanaście lat temu uchodziły za ostatni bastion walki z komercjalizacją Karpat. Beskid Śląski plasuje się gdzieś pośrodku tych dwóch skrajności. Jego „oswajanie” napędzał rozwój infrastruktury kolejowej, drogowej i uzdrowiskowej oraz potrzeba znalezienia alternatywy dla Podhala, które już w okresie pomiędzy wojnami było mekką polskiej bohemy artystycznej, w opinii wielu zbyt zatłoczoną i przereklamowaną. Odrębną, niekomercyjną, subtelną, trafiającą zapewne..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_podroze_sladami_folkloru_cz_6/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_podroze_sladami_folkloru_cz_6/0 Tue, 04 Feb 2025 00:00:00 GMT Urodził się 9 lipca 1903 r. w Gołonogu (obecnie części Rudy Śląskiej). Ukończył szkołę powszechną, następnie gimnazjum w Częstochowie, po czym rozpoczął – już jako weteran dwóch wojen, polsko-bolszewickiej oraz powstania śląskiego – pracę nauczycielską. Kierownikiem jednej ze szkół, w których pracował, był Marian Kantor-Mirski (ojciec Tadeusza Kantora, malarza i reżysera), który jako pierwszy miał zainteresować go, wówczas pasjonata literatury polskiej, kulturą ludową Beskidu Śląskiego. *** Nim wyruszył w góry jako kolektor Muzeum Śląskiego i ostatecznie zajął badaniem śląskiej góralszczyzny – która zafascynowała..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/_0_163/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/_0_163/0 Tue, 21 Jan 2025 00:00:00 GMT Dziś w kierunku śląskich górali, żywotności ich folkloru, ale także liczby osób, instytucji i projektów ukierunkowanych na jego dokumentację i ocalenie, a także książek będących owocami ich pracy, z zazdrością spoglądać mogą mieszkańcy sąsiednich regionów. Jak do tego doszło? Wyliczanie listy zasłużonych mija się z celem, bo nawet gdyby ograniczyć się wyłącznie do ich nazwisk, brakłoby miejsca na rozkładówce. Chcąc wszakże wskazać przynajmniej kilku „winnych” całego zamieszania, wspomnę w paru słowach Muzeum Śląskie w Katowicach oraz autora przytoczonych na początku słów i publikacji, Longina Ildefonsa Wendelina Malickiego – człowieka..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_sladami_folkloru_cz_4/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_sladami_folkloru_cz_4/0 Wed, 08 Jan 2025 00:00:00 GMT Jak dostać się do Koszęcina, zapyta ktoś? Przez Karpętną i Wisłę, najlepiej skracając sobie drogę górskimi szlakami. Czy to po drodze? Bynajmniej! Czy warto? Lepszy szlak trudno byłoby wytyczyć. ***Uspokoję nieco osoby zaskoczone absurdem mojej propozycji. Koncepcja stanie się znacznie czytelniejsza, jeśli spojrzy się na nią przez pryzmat pewnej sylwetki. Mam na myśli charakterystycznego, szczupłego jegomościa z fajką w fantazyjnej furażerce i pokaźnych okularach (image w istocie godny „najdziwniejszego z dziwnych”, jak – nie bez szacunku – opisywać go będzie córka), osobę nadającą duchowy sens całemu temu przedsięwzięciu..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_3_stanislaw_hadyna_w_roli_glownej/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_3_stanislaw_hadyna_w_roli_glownej/0 Wed, 11 Dec 2024 00:00:00 GMT Tak w 1958 r. Gustaw Morcinek opisywał na łamach „Trybuny Ludu” Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Cieszyńskiej. Zespół, który nie bez przyczyny od 2004 r. nosi imię Janiny Marcinkowej, będąc żywym pomnikiem upamiętniającym dziesiątki lat jej pracy na rzecz cieszyńskiego folkloru. Kim była i jak wiele pozostawiła po sobie Śląskowi Cieszyńskiemu –streścić niepodobna, ale spróbujemy. Urodziła się w 1920 r. w Cieszynie. Z miastem tym, nie licząc krótkich epizodów na obczyźnie, związane było całe jej życie. Tu ukończyła szkołę średnią i wyszła za mąż, poślubiając pracownika cieszyńskiego magistratu Kazimierza Marcinka. Tu rozwijała..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_1/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_sladami_folkloru_cz_1/0 Tue, 26 Nov 2024 00:00:00 GMT  Zespół przez wiele lat stanowił ważną część mojego życia, w czasie studiów był odskocznią od obowiązków akademickich, okazją do poznania ludzi i lepszego poznania siebie, zaś po ich zakończeniu pępowiną, podtrzymującą więź z Krakowem i Akademią. Choć z folklorem, także scenicznym, zdecydowanie nie mam zamiaru kończyć, w rozstaniu ze „Słowiankami” dostrzegam ważną cezurę, skłaniającą mnie w ostatnich dniach do sentymentalnych podróży z kulturą ludową w tle. Zapraszam – komu w drogę, temu czas! *** Ciekaw jestem, czy ktoś kiedykolwiek zadał sobie trud policzenia wszystkich zespołów folklorystycznych na Śląsku..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_szpacyr_polkom_dookola_swiata/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_szpacyr_polkom_dookola_swiata/0 Fri, 15 Nov 2024 00:00:00 GMT Oczywiście nie brak postaci wyniesionych na piedestał ze względów narodowo-kulturowych: jak Kopernik, Hus czy, dawniej, Nietzsche, teraz jednak nie zaprzątajmy sobie nimi głowy. Chciałbym wziąć na tapet człowieka zupełnie innej kategorii; wybranego jeszcze za życia na patrona szkół w Ostrawie i Cieszynie, uwiecznionego popiersiem w cieszyńskim liceum i ulicą w Bielsku-Białej, zasługami na rzecz cieszyńskich Polaków mogącego obdarować niejednego miejscowego społecznika, którego z Cieszynem połączyła wyłącznie więź idei (i, paradoksalnie, pieniądz) – Antoniego Osuchowskiego. Urodził się w Paryżu w 1849 r., tętniącym wówczas polskim życiem..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_podwojny_mecenas/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_podwojny_mecenas/0 Tue, 29 Oct 2024 00:00:00 GMT *** W planach wakacyjnych miasto gości rzadko – a szkoda! To stosunkowo mała miejscowość, tylko dwukrotnie przewyższająca liczbą mieszkańców Cieszyn. Mimo prowincjonalnego charakteru posiada godną pozazdroszczenia bazę turystyczną; na samej starówce znajduje się kilka hoteli, wynajmowanych krótkoterminowo kwater prywatnych oraz sąsiadujący z katedrą dom pielgrzyma. Na zwiedzających czeka kilka muzeów, z których najbardziej rozpoznawalnym pozostaje bodaj Muzeum Początków Państwa Polskiego. Skorzystać można z usług przewodników miejskich i katedralnych, codziennie raczyć się inną kuchnią: od indyjskiej, przez włoską, po regionalną; wizytę zaplanować..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_ksiazecy_matecznik/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_ksiazecy_matecznik/0 Tue, 15 Oct 2024 00:00:00 GMT Choć od początku sygnalizowałem, że przemieszczać będziemy się nie tylko w przestrzeni, ale i czasie, zaś Śląsk Cieszyński (zwłaszcza jego stolica) stanowić będzie każdorazowo punkt wyjścia w wędrówkę, pomny ogromu domagających się podjęcia wątków i wobec wyczerpywania się pomysłów na zieleń, którą można by jeszcze wziąć pod lupę, uznaję, że godzi się kończyć. Najciemniej, jak mówi przysłowie, jest pod latarnią – o jego słuszności przekonałem się, przygotowując ten finałowy artykuł. Pewien, że nie pominąłem żadnego z ważniejszych zielonych punktów na mapie miasta, przeoczyłem jego centrum. I nie, nie chodzi mi o nasadzenia na..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_gasnaca_latarnia/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_gasnaca_latarnia/0 Mon, 30 Sep 2024 00:00:00 GMT Szeroko rozumiane funkcje rekreacyjne pełnią również czynne miejsca pochówku – spotkania z tymi, którzy odeszli, są wszak źródłem duchowego i psychicznego ukojenia, z kolei wizyty „na grobach” okazją do budowania i podtrzymywania więzi społecznych, zwłaszcza rodzinnych. Nasza kultura i prawo bardzo restrykcyjnie regulują kwestie godności zmarłych i szacunku dla miejsc ich grzebania, w związku z czym park miejski z prawdziwego zdarzenia na działającym cmentarzu raczej trudno sobie wyobrazić. Ale tuż obok? Dlaczego nie! *** Zmierzam, ma się rozumieć, ku ostatniemu z czeskocieszyńskich parków, położonemu najdalej od centrum miasta parkowi..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_bramy_raju/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_bramy_raju/0 Tue, 17 Sep 2024 00:00:00 GMT ***Etymologię nazwy Grabina intuicyjnie wywodzi się od gatunku drzew – i słusznie. Nic nie wskazywałoby na to, że cieszyńska Grabina, podobnie jak kilkadziesiąt innych Grabin w Czechach i Polsce, zawdzięczałaby nazwę czemu innemu niż graby. Pierwotnie Grabina była zaś przede wszystkim obmywanym wodami potoku lasem, rozpościerającym się na zachód od miasta. Najstarsze wzmianki o Grabinie sięgają XVI w., gdy książę Wacław Adam miał hodować na jej obszarze daniele i urządzać polowania. W niemieckojęzycznych opracowaniach krajoznawczych porównuje się ją wręcz do wiedeńskiego Prateru. Podobnie jak podwoje Prateru, dawne tereny łowieckie Habsburgów,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_grabiny_trzy/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_grabiny_trzy/0 Tue, 03 Sep 2024 00:00:00 GMT Właściwie niewiele, czego najlepszym świadectwem są miejsca pokroju parku Komeńskiego. Przeciętny mieszkaniec Cieszyna nie zdaje sobie sprawy z jego istnienia, mieszkaniec Czeskiego Cieszyna bywa w nim co najwyżej mimochodem, o byciu zauważonym przez przyjezdnych trudno w ogóle wspominać, i to pomimo bliskości dworców. Choć nie wybrałbym go za cel wypadu na miasto, uważam, że ze względów historyczno-kulturowych warto poświęcić mu chwilę. *** Park, parczek, a właściwie skwer liczący niewiele ponad 30 arów, powstał w latach 30. w związku z rozbudową przedmieść Czeskiego Cieszyna. Jego wytyczenie związane było przede wszystkim z budową gmachu..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_przyrodniczy_miszmasz/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_przyrodniczy_miszmasz/0 Tue, 20 Aug 2024 00:00:00 GMT Naturalnym kierunkiem rozwoju urbanistycznego Cieszyna, będącego w XIX w. ośrodkiem o rosnącym potencjale ekonomicznym i politycznym, były m.in. tereny położone za Olzą. Rozbudowa zachodniej, płaskiej, głównie rolnej, zyskującej z wolna znaczenie przemysłowe strony miasta przebiegać mogła w sposób ograniczony wyłącznie wyobraźnią architektów i nieuchronnymi, okazjonalnymi wylewami rzeki. Prace nad jej zagospodarowaniem wzmogły się pod koniec rządów Alberta Sasko-Cieszyńskiego, z każdą kolejną dekadą nabierając rozpędu. Efekty widać już na najstarszych zachowanych fotografiach: biegnące w stronę Jabłonkowa i Frydku, obsadzone szpalerami topoli..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_park_wielu_imion/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_park_wielu_imion/0 Tue, 06 Aug 2024 00:00:00 GMT *** W czeskocieszyńskim parku Sikory, zwanym przez miejscowych „Sikorakiem”, każdy cieszyniak bez wątpienia był, a przynajmniej go kojarzy. Park jest popularnym przystankiem podczas wypadów na rower i rodzinny spacer. Mieszkańcy obu części miasta wpadają doń to na Kofolę, to na obiad; z dziećmi, znajdującymi zajęcie na placu zabaw czy czworonogami, które wybiegać się mogą na przestronnej murawie. Czasem spokojny, zachęca do intymnych schadzek i długich rozmów, kiedy indziej pęka w szwach, zamieniając się w arenę wydarzeń kulturalnych. Park nie zaistniałby na mapie miasta, gdyby nie pochodzący z Żukowa Górnego Adam Sikora (1846-1910). Jegomościa..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_kadr_nieoczywisty/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_kadr_nieoczywisty/0 Tue, 30 Jul 2024 00:00:00 GMT Na pierwszym planie niewielkie drzewka i łąki – czasem porośnięte wysoką trawą, kiedy indziej zżęte, zgrabione, z regularnie rozstawionymi ostrwiami. Końcem XIX w. nowe domy wyrastały już na terenie dawnych ogrodów jak grzyby po deszczu. Kamienice czynszowe, podmiejskie wille i kompleks koszarowy odjęły tutejszym przedmieściom sielskiego uroku, zieleń pól ustąpiła jednak miejsca zieleni nasadzeń towarzyszących wytyczanym co rusz ulicom i alejkom. Kształtów nabierały także późniejsze parki – Park Kasztanowy, wówczas będący li tylko zadrzewionym zakątkiem między lecznicą wojskową i gmachem sztabu, oraz Park Kościelny, wciąż pozostający..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_cienie_laski/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_cienie_laski/0 Wed, 10 Jul 2024 00:00:00 GMT Kilka krzyżujących się ścieżek, parę stolików z ławami, niepokojąco często okraszonych pustymi butelkami po wyskokowych trunkach. Jest sfatygowana ścieżka zdrowia, która od lat bezskutecznie dopomina się o remont i resztki wzbudzających sentyment reliktów dawnego wyciągu narciarskiego. Historia Cieślarówki, której koleje pokrótce prześledzimy, zatoczyła jednak niespodziewane koło. Choć kilkukrotnie zmieniała charakter, jest dziś przede wszystkim tym, czego w miastach najbardziej brak – jedną z ostatnich, o ile nie ostatnią, tak rozległą łąką tak blisko centrum, bez której (dwu- i czworonożni) mieszkańcy okolic cierpieliby na poważny deficyt..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_szusem_w_przeszlosc/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_szusem_w_przeszlosc/0 Thu, 27 Jun 2024 00:00:00 GMT *** O wymowności drzew przekonać się może ktoś, kto postawi swoją stopę w parku Liburnia. W tym niewielkim, rozpościerającym się na skarpie parku mieszkańcy pobliskich osiedli znajdują spokojne miejsce odpoczynku, z kolei zmierzający pieszo do centrum – zacieniony skrót, będący miłą odmianą po przebiciu przez ciągnące się w kierunku Pastwisk blokowiska. Pod względem zróżnicowania roślinności nie ma wiele do zaoferowania; dominują w nim klony pospolite, lipy szerokolistne, kasztanowce i jesiony wyniosłe, spośród których część porośnięta jest imponującym, gęstym bluszczem. Sukcesywnie porządkowany, stracił wiele ze swojej dawnej..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_drzewne_szeregi/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_drzewne_szeregi/0 Tue, 28 May 2024 00:00:00 GMT *** Choć historia ogrodów botanicznych i wielu imponujących założeń ogrodowych sięga znacznie dalej w przeszłość, prawdziwy przełom w architekturze krajobrazu wyznacza epoka oświecenia. Rosnący poziom wiedzy naukowej na temat roślin oraz coraz częstsze migracje gatunków i odmian pomiędzy państwami świata przekładały się na bardziej świadome rozplanowywanie przestrzeni zielonych. Wiek XIX kontynuował rewolucję; w związku ze spadkiem znaczenia militarnego tradycyjnych fortyfikacji, rady miast coraz częściej decydowały o rozbiórce murów miejskich, plantowaniu fos i tworzeniu w ich miejsce parków lub przynajmniej zadrzewionych alejek. Niekiedy..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_kasztanowy_cien/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_kasztanowy_cien/0 Tue, 16 Apr 2024 00:00:00 GMT Tymczasem od lat do rangi drugiego botanicznego symbolu Cieszyna urastają jeszcze inne kwiaty – a w zasadzie drzewa i krzewy, słynące z pięknych kwiatostanów. Mowa o roślinach rosnących dziko w Azji i Amerykach, sprowadzonych do zachodniej Europy końcem XVIII, skąd niedługo później dotarły do Cieszyna; tradycyjnie, choć rzadko zwanych „rozwoniami”, znanych powszechnie pod odmienną, zawdzięczaną Linneuszowi nazwą – magnoliach. *** Wszystko wskazuje na to, że do miasta sprowadził je, podobnie jak wiele innych egzotycznych gatunków, Leopold Szersznik. Pierwsze okazy cieszyły oko mieszczan w założonym przezeń ogrodzie botanicznym..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_przekwitajacym_szlakiem/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_przekwitajacym_szlakiem/0 Wed, 03 Apr 2024 00:00:00 GMT Terminologiczne, laskowo-parkowe zawirowanie, jakie może dawać się nam we znaki, wynika z faktu, że ustanawiane w XX w. obszary chronione pokryły się z granicami założenia parkowego z końca XIX w. W konsekwencji, dawny Park Miejski zlał się w jedno z rezerwatami wytyczonymi znacznie później: Laskiem Miejskim nad Olzą oraz Laskiem Miejskim nad Puńcówką. Całość skojarzono zaś, jak i resztę okolicy, z historyczną wałkownią sukna. Cieszyniak zapytany więc, gdzie właściwie ów „Park pod Wałką” się znajduje, wskazałby mniej więcej obszary sięgające od kładki sportowej nad Olzą, przez pomnik 24 zamordowanych przez Niemców w 1942 r., po dawny Camping..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_wytrwali_wychowawcy/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_wytrwali_wychowawcy/0 Wed, 06 Mar 2024 00:00:00 GMT Tegorocznym wyborom na Śląsku Cieszyńskim szczególny charakter nadaje jubileusz, który symbolicznie je poprzedził. Otóż, w minioną sobotę obchodziliśmy okrągłą, 650. rocznicę nadania Cieszynowi prawa magdeburskiego. Ot, jedna z wielu względnie istotnych dat, powiedziałby kto. W istocie, każdy dzień kalendarza moglibyśmy powiązać z jakimś wartym upamiętnienia wydarzeniem z przeszłości. Spróbuję się więc obronić... „Miasto. Zrób to sam!” – taki tytuł (lub jego łaciński odpowiednik) mógłby nosić średniowieczny poradnik dla panów ziemskich, zainteresowanych lokowaniem nowej miejscowości na swoich włościach. Łatwo możemy się domyślić,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_niemieccy_prawodawcy/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_niemieccy_prawodawcy/0 Tue, 23 Jan 2024 00:00:00 GMT *** Czy czytelnikom mówi coś nazwisko Juliana Ochorowicza? Postać mało, jak się wydaje, rozpoznawana: zarówno w Polsce, jak i w regionie – być może dlatego, że wymykająca się schematom. Człowiek idei i otwartego umysłu; tak został zresztą uwieczniony na kartach „Lalki”, inspirując Bolesława Prusa do stworzenia postaci Juliana Ochockiego, wynalazcy-marzyciela, przesiąkniętego ideami technologicznego postępu. Choć Ochorowicz nie osiągnął spektakularnych sukcesów na niwie wynalazczej i nigdy nie zbudował swojej „latającej maszyny”, w istocie nie bał się eksperymentować, dzięki czemu przypisuje się mu autorstwo usprawnionych prototypów telefonu..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_duchowy_patronat/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_duchowy_patronat/0 Tue, 09 Jan 2024 00:00:00 GMT *** Małoazjatycka rzeka Jordan bierze początek z czterech potoków, spływających południowymi stokami Antylibanu. Opuszczając pasmo górskie, rozdzielone między Liban i Syrię, płynie dalej, wytyczające granice Izraela i Jordanii. Po zmieszaniu z wodami Jeziora Galilejskiego kontynuuje bieg na południe, by osiągnąwszy 251 km, zasilić swym życiodajnym nurtem umiarkowanie życiodajne wody Morza Martwego. Jordanowi daleko do światowej czołówki cieków zarówno pod względem długości, jak i szerokości, deklasuje jednak inne pod względem wysokości nad – czy raczej pod – poziomem morza, w miejscu ujścia schodząc na pułap 396 m. Nad Jordanem byłem tylko..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_rzeka_oczyszczenia/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_rzeka_oczyszczenia/0 Wed, 13 Dec 2023 00:00:00 GMT Od dwóch, trzech dekad co nieco się zmieniło. Komercjalizacja i globalizacja Bożego Narodzenia bynajmniej nie jest zjawiskiem nowym, nie przestaje jednak zaznaczać swojego wpływu na kulturę. Wiele trendów płynie ku nam zza oceanu za sprawą amerykańskiego „soft poweru”, ale nie wszystkie – najlepszym dowodem niech będą jarmarki bożonarodzeniowe, które nie są ani amerykańskie, bo przywędrowały do nas z Niemiec, ani nowe, bo ich tradycja sięga średniowiecza. Choć... czy rzeczywiście? Trudno byłoby dyskutować ze średniowiecznymi korzeniami jarmarków jako takich. Od zwykłych dni targowych różniły się tym, że trwały kilka, nawet kilkanaście dni,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_adwentowe_dekonstrukcje/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_adwentowe_dekonstrukcje/0 Tue, 28 Nov 2023 00:00:00 GMT *** „Autor niniejszego »Pamiętnika« jest osobistością na Śląsku Cieszyńskim zbyt znaną, by było trzeba przytaczać jego życiorys”– rozpoczynał przedmowę do pierwszego wydania „Pamiętnika starego nauczyciela” ks. Andrzej Buzek. Od tego czasu wiele się zmieniło. Mamy nowy wiek, nowe lata 20., nowe pokolenia Cieszyniaków i nowe kanony wiedzy o regionie uważanej za podstawową. Nawet wspomniana książka, przez dekady uważana za fundamentalną lekturę dla osób chcących poznać społeczno-kulturowe realia cieszyńskie II poł. XIX i początku XX w., umyka świadomości współczesnych. Kim więc był jej autor? Co mu zawdzięczamy? Jan Kubisz urodził..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_stary_nauczyciel/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_stary_nauczyciel/0 Wed, 01 Nov 2023 00:00:00 GMT Cieszyniacy śledzą takie rewelacje ze stoickim spokojem; ich podobne teorie nie interesują. Z tej prostej przyczyny, że mają swojego Kolumba. I doskonale wiedzą, spod której strzechy wyszedł. *** Nim został okrzyknięty Kolumbem, czy raczej Kolumbusem, Michał Wawrzacz „od Harentki” był góralem, jakich wielu. Poza tym, że przyszedł na świat 29 września 1865 r. w Istebnej, w domu Jerzego i Anny z Gorzołków, o jego młodości nie wiemy zbyt wiele. Jego publiczna „kariera” rozpoczęła się de facto w okolicach czwartej dekady życia, gdy w niejasnych okolicznościach zostawił we wsi żonę z dziećmi i wyjechał do Duquesne w stanie Pensylwania,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_pionier_z_andziolowki/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_pionier_z_andziolowki/0 Tue, 17 Oct 2023 00:00:00 GMT Patrząc na skalę zjawiska, trudno się dziwić, że wątki amerykańskie tak często wplatały się w dzieje Śląska Cieszyńskiego. Z perspektywy globalnej wioski, w jakiej dziś żyjemy, transatlantyckie anegdotki biograficzne przestają trącić egzotyką. Jednak przed stu laty opowieści kogoś, kto przebył tysiące kilometrów: piechotą, na wozie, czy koleją żelazną, by za ostatnie grosze wejść na statek, dobić do brzegów Nowego Świata i, dorobiwszy się lub nie, odbyć tę samą podróż powrotną, musiały po stokroć bardziej działać na wyobraźnię. Udajmy się więc w podróż ku amerykańskim brzegom i spróbujmy ze studni historii wyłowić kilka z nich! *** Mamy lata..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_swiatlo_ze_stanow/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_swiatlo_ze_stanow/0 Wed, 04 Oct 2023 00:00:00 GMT *** Nie do końca wiadomo, kiedy po raz pierwszy północnocieszyńskie rubieże zaczęto przezywać Żabim Krajem. Tak naprawdę nie wiadomo nawet, czy zamieszkująca go społeczność kumkających w ogóle jest tej nazwy świadoma. Na pewno do jej spopularyzowania przyczynił się natomiast Ludwik Kobiela, z pochodzenia zarzeczanin, który w latach 30. opublikował zatytułowany w ten sposób zbiór opartych na faktach opowiadań, traktujących o życiowych perypetiach mieszkańców wsi dawnego austriacko-pruskiego pogranicza. Mniej więcej tam ów Żabi Kraj się mieści, choć zajmowanego przezeń terytorium nie sposób jednoznacznie określić. Zwyczajowo wiąże..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_kumata_kraina/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_skalki_kumata_kraina/0 Thu, 21 Sep 2023 00:00:00 GMT Wiedeńskie zwycięstwo polskiego oręża sprzed równo 340 lat historycy oceniają różnie. Zdarzają się głosy, jakoby zawiązanie sojuszu z Habsburgami i zbrojne wystąpienie przeciwko Turkom przyniosło Polakom więcej szkód niż korzyści. Nie sposób odebrać mu wszakże roli historycznego symbolu; wśród doświadczeń postępującego upadku Rzeczypospolitej, rozbiorów i nieudanych narodowowyzwoleńczych zrywów wspomnienie Wiednia ocierało łzy, przypominając o niegdysiejszej potędze. W jednych budziło poczucie nostalgii, dla innych stanowiło niepodważalny argument w narodowych przepychankach. Patrzcie, oto my, Polacy, uratowaliśmy was przez osmańskim najeźdźcą!..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_jakuba_skalki_odsiecz_po_cieszynsku/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/podroze_male_i_duze_jakuba_skalki_odsiecz_po_cieszynsku/0 Mon, 28 Aug 2023 00:00:00 GMT Wypływająca spod Gańczorki i Karolówki rzeka nie jest zbyt długa, liczy bowiem 86,2 km. Pierwszych kilkanaście kilometrów rozciąga się na terytorium Polski. Wąskie, kręte, niekiedy bardzo głębokie doliny, jakimi odznacza się Olza w swym górnym biegu, po wkroczeniu do Czech zaczynają się tracić. Koryto się poszerza, meandry prostują, rzeka zasilona pierwszymi dopływami urasta w siłę. Po stronie czeskiej jej wody płyną kolejne 46 km, by w końcowej fazie biegu, przed ujściem do Odry, wytyczać bieg granicy państwowej, oddzielającej, nomen omen, Zaolzie od reszty Cieszyńskiego. Pograniczny fenomen Olzy sprawił, że doczekała się nawet własnego muzeum! Open..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_krolewskie_wody/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_krolewskie_wody/0 Mon, 10 Jul 2023 00:00:00 GMT Współczesnych nie dziwią ani migające punkciki na niebie, ani przecinające nieboskłon, towarzyszące samolotom białe smugi – najczęściej spotykane ślady powietrznej aktywności człowieka. Są odległe, niedostępne, poza zasięgiem zmysłowego poznania. Nigdy nie widziałem jednak osoby, choćby najbardziej pogrążonej w myślach, której z zadumy nie wyrwałby zbliżający się helikopter czy lecąca nisko awionetka. One domagają się naszej uwagi. Intrygują, niepokoją wręcz, nie tylko hałasem, ale samym faktem przemieszczania się nad naszymi głowami. Choć przywykliśmy do ciągłego pędu i wszechogarniającego harmidru, a technologiczne nowinki to nasz chleb powszedni,..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_cieszynskie_niebo/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_cieszynskie_niebo/0 Thu, 15 Jun 2023 00:00:00 GMT Nestor polskiego lotnictwa, który rok wcześniej jako pierwszy Polak przeleciał nad Warszawą, zawitał do Cieszyna na zaproszenie Macierzy Szkolnej, by – jak wspominał po latach – „zrobić na złość Niemcom”. Żukowskie pola zgromadziły wówczas kilkanaście tysięcy widzów i, choć pierwszy pokaz zakończył się spektakularnym niepowodzeniem, kilka dni później podjęto kolejną próbę. Ta zaś okazała się pierwszym w pełni udanym popisem podniebnych akrobacji nad Olzą. *** Odtąd samoloty przecinały cieszyńskie niebo coraz częściej. Wraz z wybuchem Wielkiej Wojny rozpoczęły się regularne loty kurierskie z Galicji do Wiednia, zwykle obierające..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_ponad_chmurami/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_ponad_chmurami/0 Mon, 24 Apr 2023 00:00:00 GMT Niewtajemniczonym winny jestem parę słów wyjaśnienia. Do niedawna ruch kolejowy po polskiej stronie Śląska Cieszyńskiego obejmował postępujący paraliż. Od lat ograniczano połączenia, zamykano linie ze względu na degradację torowisk i nasypów. W pewnym momencie proceder zbiegł się z masowym rozwiązywaniem spółek wywodzących się z dawnego, państwowego PKS-u, a w konsekwencji radykalnym zmniejszeniem dostępności transportu publicznego dla Cieszyniaków. Sytuacja ustabilizowała się z biegiem czasu, przede wszystkim dzięki prywatnym firmom przewozowym, dyktującym jednak własne warunki cenowe bez konieczności respektowania ustawowych zniżek. W efekcie liczba..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_nowa_nadzieja/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_nowa_nadzieja/0 Mon, 27 Feb 2023 00:00:00 GMT Pewnie nie zaskoczę, jeśli, korzystając z okazji, wspomnę, że także w dziedzinie motoryzacji Cieszyniacy mają na koncie niemałe sukcesy. By prześledzić losy regionalnych pionierów tej gałęzi przemysłu, można wertować źródła lub pójść na skróty, słuchając wykładu Piotra Pluskowskiego, który co jakiś czas prezentuje w regionie wyniki swoich historyczno-technicznych dociekań. Motoryzacyjne tradycje Śląska Cieszyńskiego otwiera m.in. Józef Bożek, zwany niekiedy „śląskim Stephensonem” (względnie „polskim” lub „czeskim”, bo działał głównie na terenie Czech i Moraw). Urodzony w rodzinie młynarza w Bierach, mechanik, konstruktor i..https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_spiritus_movens/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_spiritus_movens/0 Thu, 16 Feb 2023 00:00:00 GMT Po 104 latach na mogile polskich żołnierzy w Stonawie złożone zostały świeże kwiaty; podobnie uczyniono w Skoczowie i Goleszowie. Godnym podsumowaniem tegorocznego powrotu do tej czarnej karty w historii sąsiedzkich stosunków, a jednocześnie wymownym wyrazem pamięci było zaś spotkanie z udziałem Tomasza Ruska i Daniela Korbela. W niedzielę w małokończyckim zamku historycy przedstawili współczesny stan historycznej wiedzy na temat wydarzeń 1919 roku, odnieśli się do mitów, którymi obrosły i przypomnieli sylwetki bohaterów. *** Choć symbolem ośmiodniowych starć jest bitwa pod Skoczowem, Kończyce odegrały w nich rolę co najmniej równie ważną...https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_zolnierska_brac/0 https://glos.live/Publicystyka_podroze_male_i_duze_skalki/detail/skalka_zolnierska_brac/0