poniedziałek, 11 maja 2026
Imieniny: PL: Igi, Mamerta, Miry| CZ: Svatava
Glos Live
/
Nahoru

Cieszyńskie rody: Dziewońscy | 11.05.2026

„Pochodził z dzisiejszej Małopolski, ale żyjąc kilkadziesiąt lat na naszym Śląsku, zżył się z nami, poznał nasze położenie i zawsze twardo i hardo, jako Polak, stawał w obronie naszych praw narodowych” – tak na łamach „Gazety Kresowej” opisywano Wojciecha Dziewońskiego, protoplastę karwińskiej linii rodu.

Ten tekst przeczytasz za 5 min. 15 s
Wojciech Dziewoński i jego rodzina w spisie powszechnym z 1921 roku. Źródło: Powiatowe Archiwum Państwowe w Karwinie.

Pradziadkiem Wojciecha był Kasper Dziewoński, zamieszkały w Lednicy Górnej koło Wieliczki, żonaty od 1796 roku z Reginą Klimczyk. Z tego małżeństwa pochodził Walenty Dziewoński (ur. ok. 1803), którego pierwszą żoną była Wiktoria Borycka, a drugą Małgorzata Lewińska. Synem Małgorzaty i Walentego Dziewońskich był Józef (ur. ok. 1839). Poślubił on w 1864 roku Franciszkę z domu Starma (albo Starmach).

Nadsztygar w Karwinie
Wojciech Dziewoński, syn Józefa i Franciszki z domu Starma (Starmach), przyszedł na świat w 1867 roku w Wieliczce. Można przypuszczać, że kształcił się w tamtejszej szkole górniczej. Od 1890 roku mieszkał w Karwinie, był nadsztygarem. Udzielał się społecznie, w szczególności w Macierzy Szkolnej Księstwa Cieszyńskiego. Oprócz tego należał do Towarzystwa Szkoły Ludowej i – co dość nietypowe dla mieszkańców naszego regionu – do Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Na łamach prasy jego nazwisko pojawia się wiele razy w kontekście składek na szczytne cele, głównie na polskie gimnazjum w Cieszynie. Wpłacał też pieniądze na Fundusz im. Tadeusza Kościuszki na szkoły na Litwie (1917), na szkołę polską w Dąbrowie (1925) i na polską ochronkę w Karwinie-Sowińcu (1926). Pod koniec życia wrócił do Małopolski, zmarł w styczniu 1930 roku w Krakowie.

Skąd to nazwisko?
Internetowy słownik nazwisk w Polsce, prowadzony przez Instytut Języka Polskiego PAN, podaje dość karkołomną etymologię nazwiska. Ma ono pochodzi od nazwy osobowej Dziewonia, która z kolei miała zostać utworzona od słowa „dziewa” (panna, dziewczyna).  

Żoną Wojciecha Dziewońskiego była Aniela Kułakowska (ur. 1873), córka Teofila i Franciszki z domu Bodziak. Pobrali się 3 lutego 1894 roku w Wieliczce. Z tego małżeństwa pochodzili: Józef Teofil (ur. 1895), Stanisław Leon (ur. 1896), Maria (ur. 1897), Justyna (ur. i zm. 1899), Antoni (ur. 1900), Aniela (ur. 1901), Helena Jadwiga (ur. 1904), Jan (ur. 1906), Tadeusz (ur. 1909) i Władysław (1910-1987).
Na podstawie prasy i innych ogólnodostępnych źródeł udało mi się odnaleźć nieco informacji na temat dzieci Wojciecha Dziewońskiego. Mam nadzieję, że niektóre okażą się przydatne dla osób chcących odtworzyć genealogię tej familii.
Józef Dziewoński (ur. 1895) uczył się w polskim gimnazjum w Cieszynie. W 1920 roku znalazł się w gronie założycieli chóru męskiego w ramach Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Karwinie.
Stanisław Dziewoński (ur. 1896) podobnie jak starszy brat kształcił się w polskim gimnazjum w Cieszynie. Wedle dopisku w metryce chrztu ożenił się w 1924 roku z Marią Skibicką.

Niemieckim odpowiednikiem imienia Wojciech był Adalbert, dlatego jako ojciec Antoniego Dziewońskiego, urodzonego w 1900 roku, figuruje „Adalbert” Dziewoński. Źródło: Archiwum Krajowe w Opawie.

Antoni Dziewoński (ur. 1900) zdał w 1919 roku z wyróżnieniem egzamin dojrzałości w seminarium nauczycielskim w Bobrku koło Cieszyna.
Jan Dziewoński (ur. 1906) uczył się w gimnazjum polskim w Orłowej. Zmarł 5 kwietnia 1928 roku w Karwinie na gruźlicę.
Tadeusz Dziewoński (ur. 1909) w 1928 roku zdał maturę w gimnazjum w Orłowej, cztery lata później ukończył studia na Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwersytetu Poznańskiego. Pracował w okręgu lwowskim Lasów Państwowych. W 1938 roku ożenił się z Emilią Korek. W 1940 roku został deportowany przez Sowietów na Wschód. W 1942 roku zmarł w sowieckim obozie z głodu i wycieńczenia.

Rodzice chrzestni Antoniego Dziewońskiego
Polaków spoza Śląska Cieszyńskiego, którzy znaleźli zatrudnienie jako kadra wyższego szczebla w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim, nie było zbyt wielu – zwłaszcza jeżeli zestawimy ich z przybyszami z Czech. Udzielali się w polskim życiu narodowym i utrzymywali ze sobą bliski kontakt. Przykładowo rodzicami chrzestnymi Antoniego Dziewońskiego (ur. 1900) byli inżynier chemik Leon Żychlewicz (1869-1937), pochodzący spod Sieradza, i Antonia Racek, pochodząca z Wieliczki siostra inżyniera Celestyna Racka, który zginął w wielkiej katastrofie górniczej w Karwinie w 1894 roku.

Inni Dziewońscy
Oprócz Wojciecha Dziewońskiego w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim osiedliły się inne osoby o tym nazwisku, niewątpliwie jego dalsi krewni. Stanisław Dziewoński, urodzony w 1874 roku w Dziekanowicach (obecnie powiat krakowski), był górnikiem w Radwanicach. W 1899 roku ożenił się z Justyną Poles. Z kolei Michał Dziewoński, urodzony w 1884 roku w Jankówce (powiat wielicki), był górnikiem w Mariańskich Górach, czyli niedaleko granic Śląska Cieszyńskiego.

Skąd ten ród?
Korzenie karwińskiej linii rodu Dziewońskich prowadzą do Lednicy Górnej (gmina Wieliczka). 

Przypuszczam, że również z okolic Wieliczki mógł pochodzić Franciszek Dziewoński, robotnik z szybu „Michał” w Michałkowicach, wyrzucony z pracy przez Czechów na przełomie lutego i marca 1920 roku.
Michael Morys-Twarowski


Może Cię zainteresować.