W sobotę, 10 stycznia 2026 r., papież Leon XIV skierował przesłanie do Rodziny Franciszkańskiej z okazji oficjalnego rozpoczęcia obchodów 800. rocznicy śmierci św. Franciszka z Asyżu. Ojciec Święty przypomniał, że pokój jest darem Boga, który należy przyjmować i przeżywać każdego dnia – w relacjach między ludźmi oraz w odpowiedzialności za całe stworzenie.

Tego samego dnia Penitencjaria Apostolska ogłosiła dekret ustanawiający szczególny Rok Świętego Franciszka (10 stycznia 2026- 10 stycznia 2027) wraz z możliwością uzyskania odpustu zupełnego na zwykłych warunkach. 

Święty Franciszek z Asyżu (właśc. Giovanni di Pietro di Bernardone, ur. ok. 1181-1182, zm. 3 października 1226) to jedna z najbardziej fascynujących postaci średniowiecza. Syn bogatego kupca sukiennego z Asyżu, w młodości prowadził życie pełne radości, marzeń o rycerskiej sławie i rozrywek. Uczestniczył w wojnie z Perugią, dostał się do niewoli, a po powrocie zachorował. Przełom nastąpił w 1205 roku – podczas wyprawy do Apulii miał wizję w Spoleto, która skierowała go z powrotem do rodzinnego miasta. Tam rozpoczął drogę radykalnego nawrócenia: modlitwy, postu i posługi wśród trędowatych. 

Asyż – malownicze umbryjskie miasteczko na wzgórzu, otoczone oliwnymi gajami i winnicami – było sceną całego jego życia. W XIII wieku Asyż był miejscem konfliktów między bogatymi a ubogimi, ale też tętniącym życiem duchowym. Tu Franciszek dorastał, tu przeżył nawrócenie i tu założył ruch, który odmienił chrześcijaństwo. Dziś Asyż to centrum pielgrzymkowe z bazyliką św. Franciszka, wpisaną na listę UNESCO, symbolem pokoju i braterstwa. 

Kluczowym miejscem w życiu świętego stał się San Damiano – mały, podupadający kościółek poza murami Asyżu. Według tradycji, wiosną 1206 roku Franciszek modlił się przed bizantyjskim krzyżem (tzw. Krzyżem z San Damiano). Usłyszał wtedy głos Chrystusa: „Franciszku, idź i napraw mój Kościół, który, jak widzisz, popada w ruinę”. Początkowo zrozumiał to dosłownie – sprzedał towary ojca, by odbudować kaplicę. Konflikt z ojcem zakończył się dramatycznym wyrzeczeniem się spadku przed biskupem Asyżu: Franciszek oddał mu nawet ubrania i wybrał życie w całkowitym ubóstwie. San Damiano stało się symbolem wezwania do odnowy nie tylko murów, ale całego Kościoła – od wewnątrz, przez ewangeliczną prostotę. 

W San Damiano Franciszek osiadł na jakiś czas, naprawiając kaplicę własnymi rękami. Później, w 1212 roku, powierzył to miejsce świętej Klarze (Chiara Offreduccio, 1193/1194-1253). Klara, należąca do zamożnej rodziny asyskiej, zafascynowana kaznodziejstwem i przykładem Franciszka, uciekła z domu w Noc Palmową. W Porcjunkuli Franciszek ostrzygł jej włosy i założył habit. Razem z pierwszymi towarzyszkami zamieszkała w San Damiano, zakładając Zakon Ubogich Pań (klaryski). Franciszek napisał dla nich prostą regułę opartą na Ewangelii i ubóstwie. Klara została pierwszą ksienią (przełożoną klasztoru żeńskiego) i przez ponad 40 lat prowadziła wspólnotę w ścisłej klauzurze, modlitwie i ubóstwie. Była dla Franciszka duchową siostrą i wsparciem – uszyła mu nawet obuwie chroniące stygmaty. San Damiano stało się sercem żeńskiej gałęzi franciszkańskiego ruchu. 

Znaczenie Klary i San Damiano dla Franciszka było ogromne. Klara ucieleśniała ideał radykalnego ubóstwa i wierności Ewangelii, którego Franciszek poszukiwał. Jej modlitwa i wierność wzmacniały go w chwilach próby. To w San Damiano, w chorobie i ślepocie, w kontraście do myśli katarów, którzy odrzucali cały świat materialny, Franciszek napisał słynną „Pieśń słoneczną” („Pochwałę stworzeń”) – hymn do Boga przez piękno natury: brata słońca, siostry księżyca, matki ziemi. Miejsce to symbolizuje braterską więź z całym stworzeniem i Kościół jako wspólnotę ubogich.

Franciszek nie chciał klasztorów w tradycyjnym sensie. Z pierwszymi braćmi osiadł w Porcjunkuli (Santa Maria degli Angeli) – małej kapliczce pod Asyżem, która stała się kolebką Zakonu Braci Mniejszych. W 1209 papież Innocenty III ustnie zatwierdził regułę. Franciszek wysyłał braci na misje, sam udał się do Egiptu (1219), spotykając sułtana Al-Kamila. W 1224 na górze Alwernia otrzymał stygmaty – pierwsze udokumentowane w historii. Zmarł w Porcjunkuli, śpiewając psalmy, w otoczeniu braci. Kanonizowano go już w 1228 roku. 

Dziedzictwo św. Franciszka to nie tylko zakony (franciszkanie, klaryski, tercjarze), ale przede wszystkim styl życia: radość Ewangelii, szacunek dla ubogich i stworzenia, pokój i pojednanie. Papież Franciszek wybrał jego imię, podkreślając aktualność przesłania. Asyż, San Damiano i postać Klary przypominają, że prawdziwa odnowa Kościoła zaczyna się od osobistego nawrócenia i prostoty serca.

Franciszek nauczał, że „Kościół nie jest własnością bogatych, lecz wszystkich”. Dziś jego ideały inspirują ekologów, działaczy społecznych i wszystkich szukających autentyczności. W świecie pełnym podziałów Biedaczyna z Asyżu nadal woła: „Naprawiajcie mój Kościół – zaczynając od siebie”.