wtorek, 28 maja 2024
Imieniny: PL: Augustyna, Ingi, Jaromira| CZ: Vilém
Glos Live
/
Nahoru

Ośrodek Dokumentacyjny Kongresu Polaków poleca: Bohaterka w męskim przebraniu | 12.03.2024

Wystawa o Henryce Pustowójtównie (1838-1881) rozpoczyna trzyodcinkowy cykl wystaw Ośrodka Dokumentacyjnego Kongresu Polaków w RC poświęconych bohaterom powstania styczniowego. – Dwie kolejne przypomną postacie Romualda Traugutta oraz Zygmunta Miłkowskiego, pseudonim Teodor Tomasz Jeż – mówi ich autor Marian Steffek.

Ten tekst przeczytasz za 2 min. 30 s
Wystawa czynna jest w siedzibie Kongresu Polaków do 18 kwietnia od wtorku do piątku w godz. 8.00-15.00. Fot. BEATA SCHÖNWALD

Jak dowiadujemy się z wystawy, Henryka Pustowójtówna zaangażowała się w powstanie styczniowe tuż po jego wybuchu. W męskim przebraniu jako Michał Smok została adiutantem mjr. Dionizego Czachowskiego, a następnie samego dyktatora powstania Mariana Langiewicza. Jeździła z rozkazami, opatrywała rannych, zdobywała żywność, brała udział w bitwach pod Małogoszczem, Pieskową Skałą, Chrobrzem i Grochowiskami, gdzie 19 marca 1863 roku została razem z Langiewiczem aresztowana przez Austriaków. Po zwolnieniu z aresztu mieszkała najpierw w Pradze, potem w Szwajcarii i w Paryżu. Tam w czasie wojny francusko-pruskiej i Komuny Paryskiej ryzykowała życie w roli sanitariuszki. We Francji wyszła za mąż za poznanego w czasie powstania dr. Stanisława Loewenharda i urodziła czwórkę dzieci. Zmarła nagle w wieku niespełna 43 lat.

Bohaterka powstania styczniowego pochodziła z rodziny polsko-węgierskiej. Jej ojciec Teofil Pusztay, oficer carski, zmienił nazwisko na Pustowójtow. Matka Marianna była córką uczestnika powstania listopadowego, mjr. Mariana Kossakowskiego i Brygidy z Rzewuskich.

Zadziwiła mnie jednak niezwykła figura tego młodzieńca, jakby nienaturalnie poruszającego się w męskim ubraniu, nadzwyczaj mała ręka i noga, a przytem nieproporcjonalna szerokość bioder, więc prezentowany chłopiec wydawał mi się płci bardzo podejrzanej.(…) Langiewicz objaśnił mnie, że (…) p. Michał Smok jest panna Henryka Pustowójtow, która przyjechała z Mołdawii z zamiarem wstąpienia w szeregi powstańców.


Z „Pamiętnika o powstaniu styczniowym” Józefa Kajetana Janowskiego 

To babcia Brygida wychowywała ją w polskim duchu patriotycznym. U niej, w Lublinie, zaangażowała się w organizację manifestacji patriotycznych. Za swoją działalność została skazana na zesłanie do klasztoru prawosławnego w głębi Rosji, czego dzięki poocy znajomych i fałszywemu paszportowi udało się jej uniknąć. Na emigracji w Mołdawii powzięła postanowienie, że w przyszłym zrywie narodowym weźmie udział z bronią w ręku.

Henryka Pustowójtówna była postacią, o której pisała również współczesna prasa cieszyńska. Była na tyle znana, że 1 września 1925 roku Helena Pustówka założyła w Łazach Żeńską Drużynę Harcerską im. Henryki Pustowójtówny, która działała aż do rozpoczęcia okupacji niemieckiej. Z podziwem pisała o niej również prasa czeska i morawska jako o bohaterce Jindřišce Pustovojtovej.