W obliczu walk Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego wezwała górników, hutników i mieszkańców regionu do obrony ojczyzny. Polska była wówczas zaangażowana również w konflikt z Rosją bolszewicką. Wśród ochotników znalazł się trzyniecki robotnik Paweł Cieślar. Podczas jednej z ważnych potyczek – bitwy pod Bystrzycą, oddaloną o kilka kilometrów od Trzyńca – kilku polskich obrońców poległo, a ciężko ranny Paweł Cieślar został przewieziony do szpitala hutniczego w Trzyńcu, gdzie zmarł 27 marca 1919 roku.

Do dziś pozostaje symbolem odwagi, bohaterstwa i świadomości narodowej mieszkańców Zaolzia. Przez wiele lat jego grób pozostawał zaniedbany i praktycznie zapomniany. Dopiero w 2019 roku, dzięki działaniom Stowarzyszenia Odra-Niemen (Oddział Opolski z Głubczyc), udało się zidentyfikować bezimienną mogiłę na podstawie zapisów w dawnych księgach cmentarnych przechowywanych w archiwum trzynieckiego ratusza. Następnie grób wpisano na listę Miejsc Pamięci Narodowej na Zaolziu. Harcerze i wolontariusze oczyścili zniszczone miejsce pochówku, a jesienią 2022 roku rozpoczęła się współpraca pomiędzy Stowarzyszeniem Odra-Niemen a Miejscowym Kołem Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Lesznej Dolnej. Działacze PZKO ustalili wówczas, że grób od 2007 roku nie miał opiekuna i jako bezpański mógł zostać zlikwidowany lub sprzedany. Rozpoczęli więc szybkie działania, które – jak się okazało – przyniosły oczekiwany efekt.

Na mocy zawartej umowy Stowarzyszenie Odra-Niemen zostało dzierżawcą grobu na okres dziesięciu lat i sfinansowało wykonanie nowego pomnika. Naprawę uszkodzonej ramy grobowej oraz montaż pomnika przeprowadzono w lipcu 2023 roku dzięki wsparciu MK PZKO Leszna Dolna oraz firmy kamieniarskiej, która wykonała prace. Dzięki inicjatywie członków MK PZKO Leszna Dolna – ich determinacji i dużemu zaangażowaniu, a także pomocy czeskiego historyka Tomáša Ruska oraz współpracy z Wydziałem Szkolnictwa, Kultury i Wychowania Fizycznego trzynieckiego magistratu, grób Pawła Cieślara został w marcu bieżącego roku wpisany na listę grobów wojennych Ministerstwa Obrony Republiki Czeskiej. To ważny krok w kierunku trwałego zachowania pamięci o polskich obrońcach Zaolzia.

Warto podkreślić, że jest to już drugi pomnik na cmentarzu komunalnym w Trzyńcu, którym opiekuje się MK PZKO w Lesznej Dolnej. Pierwszym był grób legionisty polskiego Józefa Gacka – ofiary I wojny światowej (w tym przypadku PZKO-wcom pomagają harcerze trzynieccy), który również zmarł w szpitalu trzynieckim i – podobnie jak grób Pawła Cieślara – został w 2024 roku uznany za grób wojenny. Obecnie groby Pawła Cieślara i Józefa Gacka są odnowione, zadbane i objęte stałą opieką przez MK PZKO w Lesznej Dolnej. Stanowią ważny symbol pamięci o dramatycznych wydarzeniach z początku XX wieku oraz o ludziach, którzy oddali życie w obronie swojej ziemi i narodowej tożsamości.
Tadeusz Szkucik