W Środę Popielcową w kościołach odprawiany jest obrzęd posypania głów wiernych popiołem. Błogosławieństwo i posypanie popiołem odbywają się w czasie mszy świętej bezpośrednio po homilii.

Towarzyszy temu modlitwa: „Panie Boże, Ty przebaczasz ludziom, którzy się upokarzają i starają się zadośćuczynić za grzechy, wysłuchaj łaskawie nasze prośby i udziel hojnie błogosławieństwa swoim sługom i służebnicom, którzy będą posypani tym popiołem. Niech wytrwają w czterdziestodniowej pokucie, aby mogli z oczyszczonymi duszami uczestniczyć w paschalnym misterium Twojego Syna”.

Posypując głowy wiernych popiołem, ksiądz wypowiada słowa: „Prochem jesteś i w proch się obrócisz” lub „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”, które są wezwaniem do rozpoznania własnej kruchości i ulotności życia.

Pierwsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X w. W 1091 r. papież Urban II wprowadził ten zwyczaj jako obowiązujący w całym Kościele. Popiół, którym posypywane są głowy wiernych, pochodzi z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku.

W Środę Popielcową wiernych obowiązuje post ścisły – jakościowy i ilościowy. Katolicy są zobowiązani do zachowania wstrzemięźliwości od spożywania potraw mięsnych. Post ilościowy oznacza, że w Środę Popielcową i w Wielki Piątek można zjeść jedynie trzy posiłki, w tym jeden do syta. Z zachowania postu zwolnieni są chorzy oraz wierni poniżej 14 lat i powyżej 60 lat. Tego dnia wierni nie mają obowiązku uczestnictwa w mszy świętej, choć Kościół zachęca do tego.