– Beskidy to nie tylko malownicze krajobrazy, lecz przede wszystkim żywa skarbnica tradycji przekazywanych z pokolenia na pokolenie – podkreślili w uchwale radni wojewódzcy. – Pasterstwo to muzyka, taniec, stroje, gwara i rzemiosło, ale także system wartości oparty na pracy, gościnności i przywiązaniu do ziemi. Ważną rolę odgrywa tu redyk – uroczyste wyprowadzenie owiec na hale wiosną i ich powrót jesienią, będący zarówno wydarzeniem gospodarczym, jak i obrzędowym – zaznaczyli.

Korzenie tej kultury sięgają czasów wołoskich osadników, którzy od XIV wieku wprowadzali w Karpatach gospodarkę sałaszniczą, kształtując krajobraz i rytm życia beskidzkich wsi. W XVI wieku dotarli w Beskid Żywiecki i Śląski, a ich migracja zakończyła się w XVIII wieku w rejonie Bramy Morawskiej. Początkowo całe rodziny przebywały na halach od wiosny do jesieni, później na wypas wychodzili już tylko pasterze, a rodziny osiedlały się w dolinach, tworząc wsie góralskie.


Górale śląscy i żywieccy, choć odrębni, tworzą bliskie sobie kulturowo grupy etnograficzne zamieszkujące Beskid Śląski i Żywiecki. Wyróżniają się swoją gwarą, strojem, budownictwem oraz tradycjami pasterskimi, które do dziś stanowią fundament ich tożsamości. Mimo że w XIX i XX wieku znaczenie pasterstwa zmalało, tradycja bacowania przetrwała jako ważny element dziedzictwa Beskidu.

Wydarzenia inaugurujące Rok Górali i Obrzędów Pasterskich rozpoczną się 19 kwietnia 2026 r. w Rychwałdzie na Żywiecczyźnie, kiedy na beskidzkie hale wyruszą pierwsze stada owiec, a bacowie i juhasi symbolicznie rozpoczną kolejny sezon. Dzień później, 20 kwietnia, w Sejmiku Województwa Śląskiego odbędzie się uroczyste rozpoczęcie Roku Górali i Obrzędów Pasterskich z udziałem przedstawicieli środowisk góralskich, samorządowców i instytucji kultury.

– Rok Górali i Obrzędów Pasterskich to zaproszenie do odkrywania bogactwa wypasu kulturowego, spotkania z ludźmi, którzy go tworzą, oraz celebracji dziedzictwa, które wciąż żyje w muzyce, gwarze, stroju, obrzędach i codziennej pracy mieszkańców gór – podkreślają inicjatorzy wydarzenia.