Szczególnie jest to ważne wtedy, gdy chodzi o najmłodsze generacje. Wiemy dobrze, o co tu chodzi, dla przypomnienia jednak wypunktujemy korzyści z tego płynące, a zatem: śpiew kształtuje zmysł estetyczny; śpiew integruje, czyli z jednostek tworzy grupę, zespół; śpiew ma w sobie, jakby powiedział J. G. Herder, ducha regionu czy narodu, jest również elementem tradycji, która nas określa i mówi, kim jesteśmy. Czy to mało?

Po tych ogólnikowych sformułowaniach przejdźmy, choć bardzo skrótowo, do tegorocznej 30. edycji Przeglądu Cieszyńskiej Pieśni Ludowej i wypunktujmy hasłowo kwestie, które na to zasługują.
Pozytywnym zjawiskiem była intonacyjna czystość wykonań, co z kolei rzutuje na bardzo dobry poziom tegorocznego śpiewania, gdyż właśnie owa czystość jest jego fundamentalnym kryterium.
Podobnie można się odnieść do strojów, które stają się oczywistym i nieodzownym elementem śpiewania. Wszyscy w nich występowali z takimi czy innymi drobnymi uchybieniami, ale te pomińmy.

Nad czym warto popracować? Nad zrozumieniem tego, co się śpiewa, co z kolei wiąże się np. z frazowaniem, tudzież z dynamiką, tempem, ekspresją. Pieśni weselnych, zalotnych, miłosnych nie można wykonywać w pośpiechu, byle jak najszybciej do końca („Leciała rybiczka”, „Zagrejcie gajdziczki”, „Za stodołom”, „Usnyła dziyweczka” itp.).
Wykonawca musi mieć świadomość, o czym śpiewa, jaki jest sens tego śpiewania, jego nastrój, atmosfera. Inna jest w balladzie, a inna w pieśni zawodowej czy żartobliwej.
Z tym wiąże się i dobór repertuaru. Góral najlepiej rozumie piosenkę swoją, ktoś spod Cieszyna czuje się najlepiej w melodiach walczykowych czy polonezowych itp., co z kolei nie jest obojętne i dla czystości gwarowej (każdy najlepiej zna tę swoją), która jest dalszym ważnym kryterium interpretacji folkloru pieśniowego.

Należy unikać synkopowania, którego nigdy nie było w naszej tradycji pieśniowej, jest ono bowiem jednym z elementów zacierających cieszyński styl wykonawczy, będący, mówiąc romantycznie, istotą, duszą naszego śpiewania.
W świetle tego, co powiedzieliśmy, nie od rzeczy byłoby zorganizowanie seminarium dla wszystkich, którym nie jest obojętne ludowe śpiewanie, którym zależy na tym, by śpiewać jak najbardziej autentycznie, autentycznie po cieszyńsku.

Wydaliśmy ostatnio setki naszych pieśniczek, a my ciągle w kółko śpiewamy o „listeczku dymbowym”, o tym, „że jo do lasa nie pojadym, że już sie mi ławeczka na poły złómała”, „o gróniczku, gdyby sie mi zniżył” itd. Tak jest najprościej, ale nie najsensowniej.
W tym względzie na uznanie zasługują małe i mniejsze szkoły zwłaszcza z północnych stron, z Suchej Górnej i Stonawy, które na Przegląd przyniosły nieoklepane, rzadko wykonywane pieśniczki („Jedyn ojciec”, „Coś Janiczkowi obiecała”, „Na karwiński grobli”, „Tyn cieszyński kościeliczek”, „Muszymy cie cero”, „Ach Boże, mój Boże” i inne) Do rzadkości należą także Płacze Czantoryja (Mosty koło Jabłonkowa) czy Z Jabónkowa jadóm (Jabłonków).
Miłym zaskoczeniem był udział śpiewaków z podjabłonkowskich Mostów, szkoda, że nie było ich z Bukowca, Trzyńca, Błędowic i Karwiny, o Lutyni nie wspominając. Bystrzycę ratowała zaś „Łączka” dzięki Ewie Nemec.

Prowadzenie Przeglądu ujawniło nasze rażące niedostatki nie tylko w mowie gwarowej, ale i ogólnokulturalnej. Niestety. Jednak tym, którzy zrobili wszystko, by nadal śpiewać po naszemu, by manifestować naszą tu bytność, brak słów podziękowań. Inni sobie o tym przypomną, gdy będzie już za późno.
Daniel Kadłubiec