sobota, 18 kwietnia 2026
Imieniny: PL: Apoloniusza, Bogusławy, Gościsławy| CZ: Valérie
Glos Live
/
Nahoru

Cieszyńskie rody: Kretschmannowie | 05.03.2026

Najsłynniejszy przedstawiciel rodu, Fryderyk Kretschmann, doczekał się biogramu w prestiżowym „Polskim słowniku biograficznym”.

Ten tekst przeczytasz za 4 min.
Nagrobek Fryderyka Kretschmanna, jego żony Anny Matyldy (na nagrobku wpisano tylko drugie imię) i wnuczki Klementyny na cmentarzu komunalnym w Cieszynie. Fot. Darwinek/Wikimedia Commons.

Korzenie rodu Kretschmannów prowadzą do Strumienia. Część ksiąg metrykalnych tamtejszej parafii katolickiej zaginęła – być może zostały zniszczone w czasie walk frontowych w 1945 roku (wtedy przepadły metryki pobliskiej parafii ewangelicko-augsburskiej w Drogomyślu). W takich sytuacjach ratunkiem bywają sporządzone w czasie niemieckiej okupacji „Ahnenpassy”, o ile któryś z naszych przodków lub innych krewnych takowy posiadał.
Prawdopodobnie właśnie na „Ahnepassie” oparte są dostępne w internecie informacje o najstarszych znanych przedstawicielach rodu Kretschmannów, związanego później z dzisiejszym Zaolziem. Na przełomie XVIII i XIX wieku w miejscowości Judenburg w Styrii mieszkali Gottried Kretschmann i jego żona Rudolfina z domu Gnattke. Ich dzieckiem był Jan (I) Kretschmann, który w 1834 roku w Strumieniu ożenił się z Teresą Mildner. Przeniósł się później do Czechowic. Zmarł w 1867 roku.

Skąd to nazwisko?
Nazwisko przypuszczalnie pochodzi od niemieckiego słowa „Kretschmer” (karczmarz). 

Chybie, Orłowa, a później Galicja
Synem Jana (I) Kretschmanna był Jan (II). Urodził się w 1832 roku (prawdopodobnie został legitymowany dwa lata później po ślubie rodziców). Początkowo pracował jako ekonom w Chybiu, później przeniósł się do Orłowej. Po 1861 roku z rodziną opuścił Księstwo Cieszyńskie. W 1870 roku pracował w Czerwonej Woli (obecnie województwo podkarpackie), zmarł w 1877 roku w Samborze.

Metryka ślubu Jana Kretschmanna i Genowefy z domu Knoppek (Knappek). Para pobrała się w 1855 roku we Frysztacie. Fot. Archiwum Krajowe w Opawie.

Żoną Jana (II) była Genowefa Knoppek (Knappek) z Frysztatu, córka Antoniego, mieszczanina i kapelusznika. Pobrali się 21 lutego 1855 roku. Z tego małżeństwa pochodzili: Emma (1855-1944, po mężu Hoffmann), Leona Nepomucena (16 maja 1857-1932, po mężu Schenker), Fryderyk (ur. 1859, o nim niżej), Maria Kamila (ur. 4 kwietnia 1861, po mężu Przybyłowicz), Genowefa (1864-1947, po mężu Szymańska), Róża (1866-1943, po mężu Preissig), Wanda (1870-1960, po mężu Bogdani) i Rudolfina Maria (ur. 1878 już po śmierci ojca, po śmierci Storch).

 Skąd ten ród?
Ród wywodził się z miejscowości Judenburg w Styrii.

Słynny nauczyciel
Fryderyk Kretschmann (ur. 1859) był, jak wspomniano wyżej, najsłynniejszym przedstawicielem rodu. Uczył się w szkołach realnych w Jarosławiu i we Lwowie, później w niemieckim seminarium nauczycielskim w Cieszynie (innego w tym czasie nie było w mieście). Pierwszą posadę dostał w Jabłonkowie, gdzie spędził cztery lata i zdążył założyć chór męski. Później przez krótki czas pracował w Mostach koło Jabłonkowa, a w 1882 roku został kierownikiem polskiej szkoły ludowej w Dąbrowie. To było jego miejsce na ziemi.
Piękne wspomnienie poświęcił mu „Miesięcznik Pedagogiczny” – oto cytat: „Zmarły był przez długie lata decydującym wodzem i faktycznym rządcą w gminie, w której pracował jako kierownik, organista i sekretarz gminny. Za jego światłych rządów wybudowała gmina piękną szkolę polską i czeską, kościół, szkołę wydziałową, strażnicę. On przemienił szkołę dąbrowską z polsko-niemieckiej na polską i jego dziełem było otwarcie Szkoły Górniczej w Dąbrowie. Pod jego kierownictwem liczyła szkoła polska 13 klas. Jako kierownik uchodził za wzór przełożonego. Grono nauczycielskie, jak sam często mawiał, uważał za wielką rodzinę, w której odgrywał rolę kochającego ojca”.
Jeśli chodzi o rodzinę w ścisłym tego słowa znaczeniu, to 27 września 1884 roku we Frysztacie ożenił się z Anną Matyldą z domu Wacha (1861-1924), córką Leopolda, weterynarza, i Józefy z domu Spiegl. Z tego małżeństwa pochodzili Matylda (ur. 5 czerwca 1885) i Reinhold (ur. 21 czerwca 1901).
Michael Morys-Twarowski


Może Cię zainteresować.