– Specjalnie wybrałem postacie, które obchodziłyby w tym roku jubileusz urodzin lub obchodzą okrągłą rocznicę śmierci. Potomkiem Piastów cieszyńskich jest również urodzona przed 150 laty błogosławiona Matka Elżbieta Róża Czacka, ogłoszona przez Senat RP patronką 2026 roku. Jak zawsze przy okazji tych wystaw informacje o każdej osobistości rozpoczynam od przedstawienia ich rodowodu, traktując jako punkt wyjścia księcia Mieszka I cieszyńskiego – zaznacza autor wystawy, pracownik Ośrodka Dokumentacyjnego Kongresu Polaków Marian Steffek.

Malował je Santi i Tycjan     

Pierwsze panele wystawy przenoszą nas w XVI-wieczne włoskie klimaty. Dzieje się tak za sprawą Elżbiety Gonzagi (1471-1526), która wyszła za mąż za księcia Urbino, Giudobalda I da Montefeltro, założyciela uniwersytetu w tym mieście. Para wspierała pisarzy i artystów, a wśród nich Rafaela Santi, który stał się ich nadwornym malarzem. Portret Elżbiety jego autorstwa do dziś można oglądać w galerii sztuki we Florencji.

Przez mistrza najwyższej klasy została również uwieczniona na płótnie słynąca z nieprzeciętnej urody Julia Gonzaga (1513-1566). Jej portret namalowany przez Tycjana znajduje się obecnie w Instytucie Sztuki w Chicago. Julia, podobnie jak Elżbieta, zapisała się w historii jako protektorka nauki i sztuki. W mieście Fondi założyła salon kulturalno-literacki. Choć nie była reformatorką w stylu Marcina Lutra, jako zwolenniczka przeprowadzania zmian wewnątrz Kościoła katolickiego była nazywana „księżniczką włoskiej reformacji”.

Kolejna kobieta, Elżbieta Kettler (ok.1576-1601), chociaż przenosi nas na cieszyńskie podwórko, pozwala nam pozostać jeszcze w wieku XVI. Sama, wywodząc się od Mieszka I cieszyńskiego, jako córka pierwszego księcia Kurlandii i Semigalii leżących na terenach dzisiejszej Łotwy poślubiła Piasta, księcia cieszyńskiego Adama Wacława. Stała się tak matką ostatnich władców z cieszyńskiej linii dynastii piastowskiej Fryderyka Wilhelma i Elżbiety Lukrecji.

Na ziemiach polskich pozostawia nas również kolejny bohater najnowszej wystawy Ośrodka Dokumentacyjnego Kongresu Polaków. To Ludwik Hieronim Morstin (1886-1966), znany poeta, dramatopisarz i autor powieści. Walczył w Legionach Polskich po boku Józefa Piłsudskiego, a po odzyskaniu przez Polskę niepodległości reprezentował ją jako attaché wojskowy w Paryżu i Rzymie. Po powrocie do kraju organizował zjazdy poetów w swojej posiadłości rodzinnej w Pławowicach. Poetką była również jego siostra Maria z Morstinów Górska. W 1989 roku Scena Polska Teatru Cieszyńskiego wystawiła jego sztukę pt. „Polacy nie gęsi”. W roli głównej Mikołaja Reja wystąpił wtedy Rudolf Moliński.

Natomiast na szczególny szacunek i podziw zasługują dokonania błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej (1876-1961). Już jako nastolatka zaczęła mieć kłopoty ze wzrokiem, a w wieku 20 lat straciła go na dobre. Posłuchała wtedy rady okulisty, żeby zamiast wydawać pieniądze na podróże i wizyty u obcych lekarzy, zaopiekowała się niewidomymi, którzy nie mają znikąd pomocy. Założyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, a po złożeniu ślubów zakonnych założyła Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża w Laskach, którego głównym zadaniem była służba osobom niewidomym. Sama będąc niewidoma, stała się tak „Matką niewidomych”. W 2021 roku została beatyfikowana razem z kardynałem Stefanem Wyszyńskim.

Postać kolejnego potomka Piastów cieszyńskich, Stanisława Albrechta Radziwiłła (1914-1976), przenosi nas za ocean, w świat wielkiej polityki. I chociaż ta historia przypomina fabułę romansu, to wszystko działo się naprawdę, kiedy Stanisław ożenił się po raz trzeci, tym razem z o 19 lat młodszą początkującą modelką Lee, siostrą Jacqueline Kennedy. – John Fitzgerald Kennedy zawdzięczał swój sukces wyborczy również Stanisławowi Radziwiłłowi. Angażując się w jego kampanię prezydencką, przekonał Polonię amerykańską oraz niezdecydowany stan Illinois do zagłosowania na szwagra – wyjaśnia Marian Steffek. Na wystawie jest wiele zdjęć obrazujących bliskie stosunki, jakie łączyły rodziny Kennedych i Radziwiłłów. Na pewno warto przyjrzeć się im z bliska.

Autor wystawy poświęca swoją uwagę również bardziej znanym potomkom Piastów cieszyńskich wywodzących się z rodu Czapskich, Lanckorońskich i Potockich. Odkrywa ich zasługi, talenty i zainteresowania oraz związki z Dzieczynem. Hradcem nad Morawicą, Maisons-Laffitte będącym siedzibą „Kultury Paryskiej” czy z Nową Zelandią. Należą do nich m.in.: hipolog Marian Czapski (1816-1875), numizmatyk Emeryk Hutten-Czapski (1828-1896), pierwsza kobieta, która habilitowała się na Uniwersytecie we Lwowie i żyła w trzech różnych stuleciach, Karolina Lanckorońska (1898-2002) oraz nauczyciel akademicki Edmund Potocki de Montalk (1836-1901) i jego syn, architekt Robert Potocki de Montalk (1871-1942).