Kościółek św. Mikołaja w Nydku należy do najcenniejszych zabytków sakralnych na Śląsku Cieszyńskim. Choć niewielki i położony nieco na uboczu, przez ponad cztery stulecia był świadkiem wydarzeń, które odcisnęły piętno na losach regionu. Był świadkiem burzliwych dziejów reformacji i kontrreformacji, sporów wyznaniowych, a przede wszystkim codziennego życia mieszkańców Nydku.

Urszula Koky z „Drzewiónki” przyznała, że kiedy zaczęła badać historię kościółka, uświadomiła sobie, jak niezwykłe są jego dzieje.

– Ten obiekt przetrwał wojny, zawirowania polityczne na świecie, a także zmiany w organizacji kościelnej. Wszystko to miało ogromny wpływ na jego losy. Zostało zapisane w tych wnętrzach, które niemal się nie zmieniły i zachowały swój pierwotny charakter – podkreśliła.

Józef Szymeczek wskazał, że pierwsza zachowana wzmianka o Nydku pochodzi z 1430 roku, a jedna z hipotez dotyczących genezy nazwy Nydek wiąże się z łacińskim słowem „nidus”, oznaczającym „gniazdo”, bo oglądana z okolicznych wzgórz wieś rzeczywiście przypomina gniazdo ukryte pośród lasów.

Najważniejszym zabytkiem Nydku jest drewniany kościół św. Mikołaja. Ufundowali go w 1576 roku Walenty Rykała, ówczesny wójt Nydku, oraz jego brat Tomasz. Informacje te są znane z zachowanych źródeł pisanych. Jednym z najcenniejszych jest kamienna tablica z inskrypcją wykonana z inicjatywy pastora Marcina Waligóry.

– W źródłach historycznych często można przeczytać, że kościół został zbudowany po to, aby mieszkańcy nie musieli chodzić do kościoła w Wędryni. To ważna informacja, ponieważ wiele mówi o ówczesnej sytuacji regionu. W XVI wieku właśnie Wędrynia była głównym ośrodkiem, z którym związany był Nydek. To tam prowadziła najważniejsza droga. Trasa do Bystrzycy powstała dopiero później – wskazał Józef Szymeczek, dodając, że połączenie z Bystrzycą zyskało na znaczeniu wraz z rozwojem wydobycia rudy żelaza.

Kościół w Nydku został wzniesiony jako świątynia ewangelicka, bo przez niemal sto lat luteranizm dominował na całym Śląsku Cieszyńskim. Sytuacja zmieniła się po objęciu księstwa przez Habsburgów. W 1654 roku, podczas kontrreformacji, kościółek w Nydku trafił w ręce katolików.

– Dla ewangelików było to ogromne poczucie krzywdy. Jeszcze sto lat temu w publikacjach historycznych wydarzenia te przedstawiano jako wielką niesprawiedliwość wyrządzoną protestantom – zauważył Józef Szymeczek. Wszystko dlatego, że w przeciwieństwie do wielu innych świątyń nie chodziło o zwrot dawnego kościoła katolickiego, lecz o przejęcie budowli wzniesionej przez ewangelików.

Cennym źródłem wiedzy o losach drewnianego kościółka w Nydku są protokoły wizytacyjne archidiakonów opolskich. W 1679 roku odnotowali oni, że we wnętrzu znajdowały się elementy wyposażenia pochodzące z okresu protestanckiego. Polecono wówczas zamówić nowy obraz św. Mikołaja do głównego ołtarza. Sześć lat później pojawiła się uwaga, że klucze do skrzyni z naczyniami liturgicznymi znajdowały się w rękach dwóch mieszkańców Nydku, którzy potajemnie udostępniali liturgiczne wyposażenie ewangelikom ukrywającym się przed represjami.

Józef Szymeczek zauważył, że choć kościół był już katolicki, to sama wieś przez długie lata pozostała w zdecydowanej większości ewangelicka. A kiedy po wydaniu przez cesarza Józefa II patentu tolerancyjnego w 1781 roku mieszkańcy mogli legalnie tworzyć własne zbory, w Nydku z Kościoła katolickiego wystąpiły aż 184 osoby, które przeszły do nowo utworzonego zboru w Bystrzycy. Katolików pozostało ledwie kilkudziesięciu.

Patent tolerancyjny nie oznaczał jednak pełnej wolności religijnej. Domy modlitwy ewangelików nie mogły swoim wyglądem przypominać kościołów, a chrzty i inne oficjalne wpisy do ksiąg metrykalnych prowadzili katoliccy duchowni, za co należało uiszczać opłaty. Nawet podczas pogrzebów ewangelicy korzystali z katolickich dzwonów, za co także musieli płacić. Wysokość opłaty zależała od pozycji społecznej zmarłego.

– Gdy umierał ubogi człowiek, dzwon rozbrzmiewał tylko kilka razy. Natomiast w przypadku pogrzebu zamożnego gospodarza dzwoniono znacznie dłużej – mówił historyk.

Kościół w Nydku był wielokrotnie remontowany. Największe przebudowy przeprowadzono w latach 1894 i 1910. Wówczas obniżono wieżę, a tradycyjne gontowe pokrycie dachu zastąpiono nowoczesnym materiałem, przez co świątynia straciła część pierwotnego, ludowego charakteru. Współczesne prace konserwatorskie starają się przywracać jej historyczny wygląd.

Odnosząc się do postaci patrona świątyni – św. Mikołaja, Józef Szymeczek stwierdził, że jest to dowód na to, iż historia naszego regionu jest częścią historii świata. – Czasami ten światowy kontekst przynosił wydarzenia bolesne – jak wojny, zmiany granic czy rządy różnych reżimów. Innym razem miał jednak pozytywny wymiar – podkreślił historyk. Dobrym przykładem jest budowa szkoły ewangelickiej, którą wspierały datki przysyłane z różnych części Europy.

– Dzięki temu uświadamiamy sobie, że należymy do wielkiej wspólnoty chrześcijańskiej, a dzieje niewielkiego Nydku są elementem historii znacznie szerszej niż tylko dzieje tej miejscowości. Mieszkańcy Nydku od dawna byli częścią wielkiej międzynarodowej wspólnoty i nigdy nie żyli w całkowitym odosobnieniu – ocenił Józef Szymeczek.

Spotkanie w kościółku w Nydku spotkało się z bardzo dużym zainteresowaniem mieszkańców regionu z obu stron Olzy. Wzięła w nim udział także Łucja Brzeżycka z Cieszyna, której praprzodkiem był… Walenty Rykała, wójt i fundator kościółka.

– To historia, która jest przekazywana w naszej rodzinie. Mówił mi o tym mój tata. Moi dziadkowie mieszkali w Wędryni, a mój tata jako dziecko jeździł tutaj i interesował się tym tematem – przyznała. – Nie mamy na to żadnych dokumentów, a chcąc tego dowieść, musielibyśmy przeprowadzić badania genealogiczne, które musiałby przeprowadzić specjalista. Sama znalazłam ślady Rykałów w kronikach urodzenia z Lesznej Górnej z 1693 roku. Jest tam wpis, w którym widnieje Jan Rykała, który trzymał do chrztu dziecko swojej służącej – mówiła cieszynianka, która przyjechała do Nydku z mężem Jarosławem.

Przyznała, że nigdy wcześniej nie mogła wejść do tego kościółka, bo zawsze był zamknięty. Dlatego piątkowa wizyta była dla niej szczególna. – Myślałam, że tu będzie ta tablica z inskrypcją o fundatorach, ale jej nie ma – zauważyła. Taka tablica prawdopodobnie znajduje się w parafii w Wędryni. Wydarzeniu towarzyszyła wystawa kilku archiwalnych zdjęć przedstawiających kościółek na przestrzeni ostatnich stu lat.

Kościółek w Nydku będzie można zwiedzić także w sobotę 8 sierpnia oraz w dniach 20 - 21 sierpnia po uprzednim zgłoszeniu pod nr tel. 702 051 844.