Dzień rozpoczynam od śniadania na pokładzie. To prawdziwy rytuał. Produkty wędrują z rąk do rąk, by jak najszybciej trafić na stół. Z messy wydobywa się aromatyczny zapach kawy. W porcie robi się coraz głośniej. Słychać szelest opakowań, ceramiczny dźwięk talerzy i chrupiący odgłos świeżego pieczywa.

Na rozgrzanym dachu budynku znajdującego się naprzeciwko jachtu pojawia się kot. Zagląda w nasze talerze i czeka, aż ktoś podrzuci kilka okruchów na keję. W portowych miastach Dalmacji koty od wieków nie były zwykłymi zwierzętami. Strzegły spichlerzy, magazynów i statków handlowych przed szczurami roznoszącymi choroby, których tak bardzo obawiał się dawny świat. Być może dlatego do dziś w portach, wąskich kamiennych uliczkach, na placach kościelnych, bulwarach i w parkach koty poruszają się z godnością dawnych gospodarzy, a mieszkańcy traktują je z życzliwością. Nie inaczej jest na wyspie Vis – wyjątkowym miejscu na dalmatyńskiej mapie świata.

Dziś zapowiadano wyraźny mistral. Mijam Splitskie Wrota. Sprawdzam kierunek wiatru, który wieje z południowego zachodu. Taki układ bardzo mi pasuje. Wybieram żagle – bajdewind prawego halsu. Jacht przyspiesza do pięciu węzłów.

Wyspę od stałego lądu dzieli ponad trzydzieści mil morskich. Sięgam po lornetkę. Na bieżąco sprawdzam kursy innych jachtów. To popularny kierunek żeglarzy – odległy, atrakcyjny, nie dla każdego łatwo dostępny. Na małej wysepce przed portem stoi latarnia morska Host, która od ponad stu pięćdziesięciu lat ostrzega żeglarzy przed skałami. Nieco wyżej, na wzniesieniu, na samym cyplu wyspy, spośród bujnej roślinności wyłania się fortica – twierdza króla Jerzego III, świadcząca o dawnym znaczeniu militarnym tego miejsca.

Nie wpływam wprost do miejskiej części Visu. Szukam przystani w dzielnicy Kut. Lubię miejsca na uboczu. Zatoka jest szeroka i otwarta na falę. Noc powinna być pogodna, mam więc pewność, że będzie bezpiecznie.

Założyłem cumy. Zanim jednak zejdę na ląd, myślami wracam do ludzi, którzy przez stulecia żyli tutaj zupełnie inaczej. Vis był najstarszą grecką kolonią na wschodnim Adriatyku.

Przyglądam się kamiennym domom. Niewielkie budynki z szarego wapienia opowiadają dzieje, które mogą przyprawić o zawrót głowy. Wiele z nich ugina się pod nadmiarem doświadczeń.

Tutaj od pokoleń nic nie przychodziło łatwo. Każdy kawałek ziemi trzeba było odebrać kamieniom, każdą oliwkę zerwać własnymi rękami, a każdy bochenek chleba wart był więcej niż worek złota. Morze karmiło, ale potrafiło też wiele odebrać. Zimą wyspy odcięte od świata zdane były przede wszystkim na siebie. Lato pozwalało na więcej, lecz pokora wobec natury nigdy nie była wyborem – była sposobem na życie.

Nietrudno wyobrazić sobie zmęczone dłonie rybaków wyciągających sieci o świcie. Dłonie rolników pielęgnujących oliwne gaje na kamienistych tarasach. Chorwacki pisarz Ranko Marinković, urodzony na wyspie, uczynił bohaterem jednego ze swoich najpiękniejszych utworów nie rybaka, nie morze ani nawet samą wyspę, lecz ręce. Dorosłe życie spędził w Zagrzebiu, ale w swojej twórczości nieustannie powracał na Vis.

(Twoje samotne życie w cieniu gorącego lata... Lata cichego, wypełnionego śpiewem cykad ukrytych w gałęziach, obłokami i ptakami płynącymi wysoko nad ziemią, leniwym szumem fal rozbijających się o przybrzeżne skały, krzykiem mew i odległym głosem kóz. Samotne życie pośród piękna nieba i otwartej morskiej przestrzeni. Obłoki i żagle odpływają ku dalekim horyzontom). 

Dzwonnica na niewielkim wzniesieniu co godzinę przypomina o sobie. Wyprzedzam czas, idąc długim nadmorskim deptakiem. Mijam stare ulice i kino letnie. Po drodze odwiedzam stragan Josipa.

Pięć lat temu porzucił on życie w Zagrzebiu i przeprowadził się na Vis. Jego stragan jest dobrze zaopatrzony. Nie ma przy nim tłumów, ale sam budynek jest nietypowy. Wzniesiony na wzór kamiennych domów przyciąga uwagę turystów. Większość przedmiotów powstaje w warsztacie Josipa. Każdy pierścień i każda bransoletka noszą ślad jego dłoni. Latem prowadzi handel dostosowany do potrzeb zagranicznych turystów. Zimą jest gorzej. Josip zamyka stragan i skupia się na pracy w swoim warsztacie. Nie opuszcza wyspy. Vis jest jego domem.

Zimą temperatura na wyspach rzadko spada poniżej dziesięciu stopni, lecz wilgoć i wiatr sprawiają, że chłód przenika do kości. Szum fal staje się uporczywy, szczególnie gdy jugo wieje przez wiele dni bez ustanku.

Przez stulecia wyspa Vis zmieniała swoje oblicze. Morze i ludzie przez wieki budowali tutaj więź, jakiej trudno szukać gdzie indziej. Doskonale wie o tym Josip, rzemieślnik z miasta Vis, który dzięki pracy własnych rąk pokonuje trudności kolejnych dni.

Żeglarze wrócą do swoich domów rozsianych po całym świecie, lecz Josip zostanie. Tak, jak większość mieszkańców wyspy. Usiądzie w warsztacie, spojrzy na dłonie, na chwilę zamknie oczy. Za kilka miesięcy będzie gotów, by ponownie otworzyć swój biznes.

Ranko Marinković znał trudne życie ludzi na wyspie. Choć większą część życia spędził w Zagrzebiu, Vis nigdy go nie opuścił. Powracał do niego w swojej twórczości, a po śmierci, zgodnie ze swoją wolą, powrócił na wyspę na zawsze. Stworzył jeden z najpiękniejszych opisów rąk w chorwackiej literaturze.

(Zrodziły się z pragnienia, z bolesnego skurczu i nocnego niepokoju... Dziś wędrują przez świat – splecione uściskiem, zakochane w sobie, nierozdzielne).

Słońce ukryło się za wzniesieniem. Sprawdzam wychylenie steru. Mocny uścisk. Kładę dłonie na cumach, by sprawdzić ich napięcie. Jacht jest bezpieczny.

I właśnie taki Vis pozostaje w mojej pamięci.