Historyk Grzegorz Gąsior pochodzi z Karwiny, mieszka i pracuje w Warszawie. Jest absolwentem studiów magisterskich i doktoranckich w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, adiunktem badawczo-dydaktycznym w Katedrze Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej na Wydziale Lingwistyki Stosowanej UW. Pisze publikacje naukowe dotyczące dziejów Czechosłowacji i Śląska Cieszyńskiego w XX wieku. Dwie z nich przyniosły mu nominację do nagrody „Złoty Jestem 2021”.   

Monografia pt. „Polityka narodowościowa państwa na czechosłowackim Śląsku Cieszyńskim w latach 1920–1938”, wydana w Warszawie w ub. roku, oparta jest o dotąd w większości niewykorzystane archiwalia przedwojennych czechosłowackich instytucji państwowych i prezentuje temat pod kątem poszczególnych dziedzin życia społecznego i gospodarczego – szkolnictwa, spisów ludności, samorządu, życia politycznego, sektora państwowego, rolnictwa, przemysłu i związków wyznaniowych. 

Kwestii stosunków narodowościowych w okresie Pierwszej Republiki Czechosłowackiej dotyczy także obszerna edycja dokumentów „Slezská Matice osvěty lidové a národnostní otázka na Těšínsku 1920–1938”, która została wydana w ub. roku w Czeskim Cieszynie. 

 

Co sprawiło, że Gąsior zainteresował się tym istotnym dla naszego środowiska tematem?

– Ze względu na to, że urodziłem się i dorastałem w Karwinie, sprawa polityki asymilacyjnej na Zaolziu w okresie I Republiki interesowała mnie już od dawna. Dostrzegałem też znaczną rozbieżność w ocenach formułowanych przez historyków w tej kwestii. Polscy autorzy z reguły wskazywali na istnienie celowej polityki państwa czechosłowackiego w tym kierunku, podczas gdy czescy wskazywali na to, że wspomnienia o rzekomym ucisku i skargi formułowane przez przedstawicieli mniejszości narodowych nie są żadnym dowodem. Doszedłem do wniosku, że jeżeli urzędy państwowe i organizacje społeczne prowadziły określoną politykę, to musiało to pozostawić ślad w dokumentach.

Kwestia czechizacji stanowiła stały temat wspomnień świadków historii, nagrywanych przez Gąsiora w ramach projektu Ośrodka KARTA „XX wiek na Zaolziu”. Wykonał wtedy kwerendy archiwalne w Archiwum Krajowym w Opawie, korzystając m.in. z materiałów stowarzyszenia Slezská Matice osvěty lidové. Kontynuując badania nad jej działalnością znalazł materiały świadczące o tym, że państwo świadomie dążyło do czechizacji naszego regionu.